TRẦN VÀNG SAO: thơ của một người chỉ yêu nước mình...

(ảnh: Bên trái là NXB Giấy Vụn, bên phải là NXB Nhã Nam)

Những bản thảo thơ từng gây nhiều tranh cãi của nhà thơ Trần Vàng Sao, rốt cuộc cũng đã ra đời trên hệ thống xuất bản của nhà nước. Bản in đẹp và trân trọng của NXB Nhã Nam với hơn 200 trang, gói tương đối đầy đủ về chân dung của một thi sĩ đất Huế; trong đó ông vẽ lại cuộc đời của mình, vẽ lại thế giới chung quanh mình Với một màu sắc lạ lùng khó tả.

Nhưng bất luận là gì, Nó là một nỗi đau có thật, đồng thời là một câu chuyện có thể được xem là biểu trưng của một thế hệ người Việt yêu nước, huyễn tưởng về một cuộc thống nhất dân tộc, đau đớn với hiện thực chung quanh và của chính mình.

Đọc thơ của Trần Vàng Sao có cả hai thái cực: sự ngây thơ và chân thành tuyệt đối của một người mang nặng chủ nghĩa dân tộc, và phía khác là sự giận dữ, hoài nghi và tuyệt vọng.

Tập thơ mang tên Bài thơ của một người yêu nước mình, ấn bản 2020 của NXB Nhã Nam, không khác biệt quá nhiều với ấn bản 2009 của NXB Giấy Vụn, một nhà xuất bản tự do, bản doanh bí mật ở phía Nam. Trong ấn bản 2009, người đọc có thể chạm vào, thấy, biết tức thì. Còn trong ấn bản 2020, chậm một chút, và đọc về cuộc đời thật của tác giả, mọi thứ cũng hiện ra khắc nghiệt và bàng hoàng không kém.

Chẳng hạn, trong chuỗi bài có tựa Người mất trí, ông để lại ít dòng như vầy:

“tôi xin chúc mọi người sung sướng

những bữa ăn thật nhiều thịt nhiều cơm

và không ai hầu hạ ai

không ai nhòm ngó ai

tôi xin chúc người già được nghỉ ngơi

buổi sáng mùa hè lên núi hái thuốc

buổi chiều mùa đông đốt lửa kể chuyện đời xưa cho con cháu nghe

tôi xin chúc mừng những người đàn bà sắp đẻ

mẹ tròn con vuông

tôi xin mừng các em có ăn và mau lớn

a ha a ha

mọi người đừng nhìn tôi thế

không phải tôi không phải là người

tôi ở đây trên bến sông này ngày ngày chèo thuyền

có xấu xí chi tôi không như các người”

Ấn bản 2009, NXB Giấy Vụn, ông viết trong Bản thánh ca của một tên hề mất trí là thi sĩ hay là Sự tích tôi làm hề:

“tôi tên hề mất trí

nói lời công an theo dõi

và làm thơ bị bắt

tôi ký tên tôi

nguyễn đính

lúc đó đám rước đi qua hết dãy phố

đám đông ở hai bên đường thắp đuốc chắp tay tụng niệm

những con nộm được treo lên trên cột điện bằng dải vải đen viết lời ca ngợi người chết

còn người nhắc tuồng hoa bó hương lên trời khấn vái trước chân dung những cái mặt nạ dựng ở ngã ba đường

và bây giờ tên hề bắt đầu đọc lời phúng điếu mình

1.

tôi làm kẻ hát ca

nửa đêm lang thang ngoài nghĩa địa đọc to danh sách những người chết được vẽ chân dung dán ngoài đường

tôi đốt những tờ giấy đắp mặt

rồi đắp mặt nạ vào nhảy múa

này tên tuổi của tôi

bầy đười ươi đã rút tay khỏi hai ống lồ ô

những người sống đứng sắp hàng trước bài vị của mình

rồi ném những chùm bông nứt nẻ xuống huyệt

đám người mù bắt đầu đánh trống

này tên tuổi của tôi

kẻ mất trí làm thi sĩ

ca ngợi những anh hùng không có thật trong truyện cổ tích

mai sau chết mù mắt

lúc đó mặt trời trong suốt”

...

Đọc tới đây, ắt những người yêu thi ca cũng đã cảm nhận tương đối đủ về số phận của Nguyễn Đính - Trần Vàng Sao.

Những dòng giản lược về cuộc đời của Trần Vàng Sao được ghi trong tập thơ xuất bản năm 2020 chung chung, bàng bạc và nhàn nhạt. Cũng dễ hiểu thôi, vì trong một thời đại của độc tài và kiểm duyệt, sự thật luôn bị thách thức và đòi hỏi sự kiên nhẫn của một phần người Việt còn suy tư và có nhân cách.

Những người cùng thời với nhà thơ Trần Vàng Sao nói tóm tắt rằng sau năm 1967, đi theo cách mạng được vài năm, nhà thơ Trần Vàng Sao đi ra Bắc do vừa bị thương, vừa là để được củng cố tư tưởng. Thế nhưng sống ở Hà Nội không ít lâu, ông nhận ra rằng cuộc cách mạng, mà ông mơ đến hoàn toàn khác với hiện thực. Từ việc ông chất vấn và phản biện rất nhiều vấn đề, cán bộ lãnh đạo trực tiếp đã xem ông là thành phần không thể cải tạo được, và giữ lại. Mãi cho đến sau năm 1975, thì ông mới tìm cách chạy được về Huế.

Tại đây, dù được kèm cặp, “giáo dục” và nhắc nhở liên tục từ hai người là Nguyễn Khoa Điềm và Hoàng Phủ Ngọc Tường, nhà thơ Trần Vàng Sao vẫn cứ là thứ “chai lì tư tưởng” nên luôn bị dè chừng và bị công an theo dõi, đặc biệt vào thời điểm có những đổi mới về văn nghệ của đầu thập niên 90.

Ông qua đời trong nghèo khổ, và sự xa lánh của những đồng đội, nay đã vào vị trí lãnh đạo. Lịch sử văn nghiệp của ông được vinh danh lần đầu tiên bởi các nghệ sĩ chủ trương tự do ngôn luận và xuất bản ở phía Nam, với tập thơ riêng và quảng bá đúng sự thật về cuộc đời ông, đánh động đến giới truyền thông nước ngoài.

Hai năm sau khi ông mất 9/5/2018, tập thơ đầy trân trọng đầu tiên của ông được xuất bản từ giấy phép nhà nước, dẫu có săm soi, cắt đục, nhưng vẫn đủ đẹp để trĩu nặng trái tim người đọc. Thôi thì vẫn hơn là không có gì, và vẫn là một ấn phẩm quý để giữ lại, chiêm nghiệm.

Gấp lại tập thơ, có thể bạn sẽ giống tôi, mong rằng ông sẽ yên nghỉ, thật sự được yên nghỉ. Ông như một hạt cát giữa sa mạc đau thương mang tên lịch sử của đất nước này, nhưng hạt cát cô độc của ông được giữ lại, được sẻ chia bởi tài năng thi ca của mình.

------

*** Nhà thơ Bùi Chát, người sáng lập và điều hành nhà xuất bản Giấy Vụn tại Sài Gòn, được Hiệp hội các Nhà xuất bản Quốc tế (The International Publishers Association, viết tắt là IPA) chọn để trao giải Tự Do Xuất bản năm 2011.

Ở Việt Nam từng có không ít nhà xuất bản ngoài luồng. Được biết nhiều nhất là các nhà xuất bản: Cửa của họa sĩ Trịnh Cung và nhà văn Nguyễn Viện, Lề Bên Trái của nhà văn Đào Hiếu, Tùy Tiện của nhà thơ Bỉm, Minh Châu của nhà thơ Đoàn Minh Châu, Da Vàng của nhà thơ Huỳnh Lê Nhật Tân, Một Mình của nhà văn Cung Tích Biền, Mũi Tên của nhà thơ Liêu Thái, v.v… Tuy nhiên, thứ nhất, tất cả các nhà xuất bản này đều xuất hiện sau Giấy Vụn.

Giấy Vụn, có quy mô lớn hơn hẳn. Có lẽ lớn nhất trong tất cả các nhà xuất bản chui ở Việt Nam từ trước đến nay.

Bắt đầu hoạt động từ năm 2002, với đứa con đầu lòng là tập thơ Vòng tròn sáu mặt của sáu tác giả (Bùi Chát, Khúc Duy, Lý Đợi, Trần Văn Hiến, Hoàng Long và Nguyễn Quán), đến nay, Giấy Vụn đã in được gần 30 đầu sách. Nhiều nhất là thơ, đặc biệt của các nhà thơ trong nhóm Mở Miệng (chủ yếu bao gồm hai người: Lý Đợi và Bùi Chát; giai đoạn đầu còn có sự tham gia, với mức độ vừa phải, của Khúc Duy và Nguyễn Quán) và những người đồng thanh tương ứng với họ, kể cả một nhà thơ nổi tiếng ở hải ngoại: Đinh Linh (với tập Lĩnh đinh chích khoái, xuất bản năm 2007).

Hai nhà thơ có tác phẩm được xuất bản nhiều nhất cũng là hai người đứng đầu nhóm Mở Miệng và nhà xuất bản Giấy Vụn: Lý Đợi (ba cuốn: Bảy biến tấu con nhện, 2003; Trường chay thịt chó, 2005; Khi kẻ thù ta buồn ngủ / When our enemy falls asleep – thơ song ngữ Anh Việt, 2010) và Bùi Chát (năm cuốn: Xáo chộn chong ngày, 2003; Cái lồn bỏ đi & những bài thơ chửi rủa [bới, lộn],2004; Tháng tư gãy súng, 2005; Xin lỗi chịu hổng nổi, 2007; và Bài thơ một vần/One-rhyme poems – thơ song ngữ Anh Việt, 2009) (1).

Ngoài thơ sáng tác, Giấy Vụn còn in một số tác phẩm văn xuôi (như Lĩnh nam tạp lục của Vương Văn Quang, 2005; Luận ngữ tân thư của Phạm Lưu Vũ, 2007; Lạc đường của Đào Hiếu, 2008; Viết của Bùi Hoàng Vị, 2011) và một số tác phẩm dịch, trong đó, đáng kể nhất là cuốn Trại súc vật của George Orwell (do Phạm Minh Ngọc dịch, 2010) và Việt Nam – hành trình một dân tộc của Philippe Papin (do Nguyễn Khánh Long dịch, 2011)

Tử tế, ở đời...

Một trong những văn bản thất truyền, luôn là niềm tiếc nuối cho các nhà nghiên cứu sử Việt Nam, đó là Thất trảm sớ của quan văn Chu Văn An (1292-1370). Có thể văn bản đó đã bị hủy bởi triều đại của vua Trần Dụ Tông (1336-1369), hoặc bị nhà Trần lưu vào vào dạng văn bản tối mật, rồi thất lạc. Đời làm quan của bậc đại thần Chu Văn An không chỉ là trí tuệ, mà là sự thanh cao chính trực. Ngài được mời vào chức Tư nghiệp Quốc Tử Giám, dạy học cho con vua Trần Minh Tông (1300-1357), và được kính trọng như là một giảng sư vĩ đại của nhà Trần, đóng góp cho giáo dục và phát triển triết học Khổng tử (thời đó, triết học Khổng tử là nền tảng học thức của nhiều nước châu Á).

Đến đời vua sau, ngài Chu Văn An sớm nhận thấy đất nước loạn ly, quan lại trở thành một đảng phái, bao che cho nhau để cướp bóc, tàn hại dân lành, cướp đất giết người, xa hoa đạo đức giả. Kẻ gần gũi chính quyền, bị tội chỉ có kiểm điểm, cảnh cáo. Còn không, chỉ có thể bị xử tội khi phe nhóm thanh lọc lẫn nhau. Đã vậy, còn nổi lên những kẻ lạm dụng, nịnh hót rỉ tai, dối lừa che án.

Dù chỉ có chữ nghĩa và tấm lòng là quan trọng trong đời mình, biết cũng không thể chống lại nổi với hệ thống thị vệ và mật báo đã ăn tiền thuế thân, tô tức mà luôn phản dân hại nước, nhưng ngài Chu Văn An đã không ngại hiểm nguy, tự mình dâng Thất trảm sớ. Trong đó, sớ kêu gọi vua Trần Dụ Tông cho chém bảy gian thần hợp lại như một đảng phái, đang lũng đoạn đất nước.

Với kẻ cầm quyền không được nhân dân chọn lựa, tội ác, hưởng thụ, hãm hại lương dân, dí gươm cướp đất… là thảm nạn sinh ra không đếm sao cho xuể. Muôn đời vẫn vậy, cái ác vẫn luôn có thế đứng của chúng trên nỗi đau của nhân dân. Thất vọng vì lẽ đời bất toại, ngài Chu Văn An cáo lão từ quan, tự đặt cho mình biệt hiệu là “Tiều ẩn” (có nghĩa là người hái củi một mình, không muốn gặp ai). Từ lúc làm quan cho đến khi cáo lão về quê, và qua đời, ngài chưa bao giờ tự xưng mình là người tử tế.

Kể lại chuyện xưa, chỉ để nhắc lại rằng, ông Nguyễn Đức Chung, một trong những nhân vật chủ chốt của đại án Đồng Tâm, vẫn được vài cây bút nhận định rằng ông là một người tử tế. Mỉa mai thay, hai chữ “Tử Tế”, không thể cậy vào người khác tô vẽ cho mình, hay về hưu rồi có thể tuyên bố làm người tử tế.

Tử tế nơi quan trường là một vệt sáng trên nền trời tăm tối, chỉ có thể tạo ra tự nhiên bằng cuộc đời và hành động thật sự. Tử tế không thể có bằng suy đoán và tưởng tượng trong quan hệ chính trị.

Năm 2018, nhà báo Huy Đức từng viết trên Facebook ca ngợi về một tính cách tử tế của ông Chung, thông qua sự quen biết để dự báo về tương lai của Đồng Tâm. Năm 2020, nhà báo Nguyễn Như Phong thì ca ngợi tính cách tử tế của ông Nguyễn Đức Chung, qua nguồn tin riêng, cho là ông Chung đã không đồng ý âm mưu tấn công bất hợp pháp vào làng Đồng Tâm. Còn nhớ, tháng 2-2019, nhà báo Hoàng Hải Vân cũng có bài viết trên Facebook ca ngợi tính cách tử tế, sống có “tình huynh đệ” của Bộ Trưởng thông tin và truyền thông Trương Minh Tuấn. Và nếu thử dùng Google để tìm lại, chắc các bạn cũng sẽ tìm thấy rất nhiều bài ngợi ca sự tử tế của ai đó, khi họ kết thúc vị trí chính trị của mình, từ Đinh La Thăng, Trịnh Xuân Thanh... đến cả Lê Đức Anh.

Tử tế không phải là lương bổng, cũng không phải là huân chương chiến công... nhưng khi đã sống đủ phần đời của mình, có cả danh và lợi, không ít các nhà làm chính trị vẫn cố vơ vào khái niệm đó của nhân dân. Thiếu phần đó, họ có vẻ như sợ chết không yên dưới nấm mồ, có thể vì sợ nhân dân quay mặt mỉm cười.

Với Nguyễn Đức Chung, từ thời làm giám đốc công an, phải nói rõ đó là một tay sắt máu. Dùng côn đồ để đánh đập luật sư, nhà báo, cựu đảng viên cộng sản… và tất cả những ai lên tiếng cho đất nước là một trong những phương thức lành nghề của ông.

Giai đoạn chuyển qua làm chủ tịch của Hà Nội, ông Chung cũng lừng danh không ít về việc làm ăn sân sau với công ty Nhật Cường, với chuyện lọc nước sông Tô Lịch, và cả sự lật lọng trong vụ án Đồng Tâm.

Vậy đó.

Tử tế, là sống ở đời, và là sống cả đời với ý nghĩa đó. Tử tế không thể được tô vẽ vài phút trên truyền hình, dăm ba trang báo, in thành sách… đã là có thật.

Tử tế thật là nhân dân nhìn nhận và kính trọng, thờ phụng. Hoa ở các ngôi mộ những người tử tế, nhân dân mang đến. Đền đài, nhang khói và tu sĩ của những kẻ ác, chỉ có tự dựng và hốt hoảng trong nỗi cô đơn.

À quên nói, văn bản Thất trảm sớ bị thất lạc, có thể do triều đình đời sau tự xấu hổ mà hủy đi. Nhưng thỉnh thoảng cũng có một vài triều đại, tên những kẻ như vậy lại được đưa vào sách giáo khoa hay đặt tên đường...

--------------

Đời sau không ai biết bảy “đảng viên” bị dâng sớ là ai. Nhưng trong truyện dã sử của nhà văn Hoàng Quốc Hải thì bảy cái tên bị ngài Chu Văn An dâng sớ là:

- Hoạn quan chi hậu cục Mai Thọ Đức

- Ngự y Trâu Canh (là Hán gian leo cao luồn sâu trong lãnh đạo)

- Chính chưởng phụng ngự Bùi Khoan

- Nội quan Văn Hiến

- Tả ty lang trung Nguyễn Thanh Lương

- Hữu ty, hữu bộc xạ Tâm Đức Ngưu

- Đổng binh Đoàn Nhữ Cẩu

“Lạy chúa, cứu vớt kẻ lạc đường...”

Đêm khuya nọ, thấy thư của Linh mục Lê Quang Uy từ Vũng Tàu gửi đến, kèm theo là câu chuyện mà ông hứa ghi chép lại về những giờ phút cuối cùng đầy cảm động của nhạc sĩ Tô Hải.

Câu chuyện này, tôi được linh mục Lê Quang Uy kể cho nghe một lần, khi đến thăm và đàn hát cùng ông ở Vũng Tàu. Ông bị "di lý" về nơi này, như một cách ngưng mục vụ không chính thức, và bị buộc ngừng hoạt động Bảo vệ sự sống ở Nhà thờ Chúa Cứu Thế, 38 Kỳ Đồng. Ông là nhân vật nằm trong chuỗi giải tán các linh mục đang hoạt động công ích miệt mài, và bị ngừng lại không hiểu vì lý do gì, vốn gây nhiều xôn xao từ năm 2018.

Linh mục Lê Quang Uy là người sáng lập và đồng hành với chương trình Bảo vệ sự sống, thu thập thai nhi bị phế bỏ để chôn cất và giúp đỡ các thai phụ lỡ bước, cho đến khi ông phải rời bỏ, và giải tán cộng đồng thiện nguyện viên. Khi ông rời đi, ước tính có đến hơn 400.000 xác thai nhi đã được ông đặt tên, chôn cất và cầu nguyện.

Tôi còn nhớ ông kể lại câu chuyện dưới đây, như một phép lạ của đời thường, về một người cộng sản rũ bỏ chiếc áo vô thần và đến với Chúa. Mắt ông long lanh vui mừng suốt câu chuyện. Ông không biết, với tôi và nhiều người nữa, ông cũng là một phép lạ được Chúa ban tặng cho trần thế này. Khi nghe tôi nài nỉ ông phải chép lại chuyện, linh mục Lê Quang Uy cười và gật gù, “vâng, nhất định tôi sẽ gửi cho anh”.

Xin giới thiệu với quý anh chị, câu chuyện mang lại đầy những cảm nghĩ này...

----------

“LẠY CHÚA, CỨU VỚT KẺ LẠC ĐƯỜNG...”

Thứ bảy 11.8.2018, cụ nhạc sĩ Tô Hải từ giã cuộc đời này. Chúng tôi còn đang ở trên buôn làng Tây Nguyên, đến khi về lại Sàigòn chỉ còn kịp đồng tế trong Thánh Lễ an nguyện cho cụ trưa thứ ba 13.8.2018. Cụ nhận Thánh Phanxicô là Bổn Mạng. Bản thân chúng tôi được cái duyên giúp cụ cảm nhận về Chúa Giêsu, rồi cử hành Bí Tích Thánh Tẩy cho cụ tối Chúa Nhật 25.5.2014 trong Lễ Xa Quê DCCT Sàigòn. Thấm thoát đã hơn 4 năm, bây giờ nhìn lại tấm ảnh chụp sự kiện cảm động này thì cụ Mátthêu Vũ Khởi Phụng, người đỡ đầu, và cụ Phanxicô Tô Hải, ngồi xe lăn tuyên xưng Đức Tin, cả hai đều đã về Quê, hội ngộ nhau bên Chúa.

Nhớ hai cụ, chúng tôi xin được đăng lại một bài viết cũ, theo cách người ta thường bảo, như một nén hương lòng tạm biệt cụ Tô Hải. Cũng xin lưu lại bản nguyện ca cụ sáng tác chỉ mấy ngày trước khi được Thánh Tẩy, bài "Lạy Chúa, cứu vớt kẻ lạc đường…"

Một ngày đầu tháng 4 vừa qua, tôi được cha Đinh Hữu Thoại báo tin với một sự dè dặt chừng mực: nhạc sĩ Tô Hải muốn được rửa tội theo Chúa. Lễ An Táng thầy giáo Tân Tòng Đinh Đăng Định vừa xong, dư âm về quang cảnh, bầu khí Thánh Lễ ở DCCT, và đặc biệt là bài giảng thấm thía của cha Nguyễn Thể Hiện, biết đâu tất cả những điều ấy làm cho cụ Tô Hải xúc động rồi nhất thời cụ nẩy ra ý xin theo đạo. Anh em chúng tôi không dám võ đoán thêm, quyết định phải đến thăm tận nhà cụ, lắng nghe trực tiếp tâm sự và ước nguyện của cụ xem sao.

Thú thật là trước dịp này, bản thân tôi ít chú ý những thông tin về cụ, chỉ biết loáng thoáng về cuốn “Hồi ký của một thằng hèn” gây chấn động dư luận trong và ngoài nước của cụ, thế thôi. Đi thang máy lên đến tầng 11, thoạt bước vào căn hộ chung cư của cụ, tự dưng tôi cảm thấy như bước vào nhà một người thân quen tin cậy nhau từ lâu. Cách tiếp đón của vợ chồng cụ thật niềm nở hồn hậu. Ngoài ra còn khá đông anh chị em khác nữa, đôi bên chào hỏi nhau ríu rít. Hóa ra được điện thoại của cha Thoại, gia đình cụ gọi người này người kia đến, cứ như là đón thượng khách, chuẩn bị cho một sự kiện trọng đại !?!

Thế rồi ngay trong buổi sơ giao, tôi và cha Thoại đã thấy rõ Lòng Tin của cụ Tô Hải vào Chúa là chín chắn xác thực, không phải chuyện xúc động nhất thời, hời hợt bề ngoài. Chúng tôi có vội vàng lỡ hứa với cụ sẽ cử hành Bí Tích gia nhập đạo cho cụ vào Thánh Lễ Xa Quê cầu nguyện cho Hòa Bình và Công Lý Chúa Nhật 27 tháng 4 tại DCCT. Cụ và mọi người mừng lắm... Đến khi về nhà bàn bạc với các Bề Trên mới thấy như vậy vội quá, cụ còn tương đối minh mẫn sáng suốt, sức có yếu, thở có khó, phải ngồi một chỗ, nhưng không phải là ca nguy tử, rất cần có thời gian giúp cụ những điểm căn bản của Giáo Lý Hội Thánh Công Giáo.

Vậy là trong mấy tuần tiếp theo trong tháng 5, tôi tìm đến với cụ Tô Hải, lúc nào cũng rủ thêm mấy bạn trẻ Nhóm Fiat, có ý sẽ giúp cụ tiếp nhận những chân lý cốt yếu của Tin Mừng Chúa Giêsu. Tiếng là đến giúp Giáo Lý, nhưng của đáng tội, lần nào cũng vậy, tôi chỉ ngồi yên chăm chú lắng nghe, còn cụ thì thao thao bất tuyệt, lắm khi sặc nước bọt hoặc hụt hơi thở không kịp. Tôi thật sự tôn trọng với những giờ phút mở lòng bộc bạch chân thành của cụ, lịch sử đất nước như diễn lại với trận đánh Điện Biên Phủ tàn khốc năm 1954, với vụ án Nhân Văn Giai Phẩm bi thảm năm 1956, với bao nhiêu là máu và nước mắt, bất công và dối trá... Còn các bạn trẻ thì cứ tròn xoe mắt trước một chứng nhân lịch sử tự giới thiệu là… quá hèn vì “đã 62 năm sống trong lừa dối và đi lừa dối mọi người”, nhưng nay thì hết hèn, dứt khoát lột trần tất cả sự thật!

Thế rồi, như ơn Chúa soi sáng, đến đúng chỗ cần phải trình bày Giáo Lý Tin Mừng thì tôi tìm ngay được khoảng hở để nói chen vào. Một lần tôi nhẹ nhàng đề nghị cụ sáng tác một bài hát như ông đại úy Nguyễn Hữu Cầu đã sáng tác trong tù bài “Khỏe re như con bò kéo xe”... Chỉ mới nghe có thế thôi mà cụ phản ứng nhanh và mạnh: “Điểm nào tôi cũng kính phục ông Cầu, chỉ có mỗi chuyện ông ấy bảo quên hết, tha thứ hết, không oán thù chi nữa thì tôi dứt khoát không đồng ý! Làm sao mà tha thứ được chứ, càng nghĩ càng giận, càng uất hận cái lũ tàn ác với nhân dân và phản bội tổ quốc!

Nói xong, cụ mệt vã ra, thở hổn hển và tay run lập cập. Tôi nhỏ nhẹ nói: “Cụ ơi, cụ theo Chúa Giêsu thì rồi cụ cũng sẽ sống, sẽ cư xử như Ngài. Ngài bị kẻ dữ nó đánh, nó chửi, nó vu khống, nó kết án chết oan uổng, vậy mà cụ biết không, Ngài thưa với Cha của Ngài: “Xin Cha tha cho họ vì họ không biết việc họ làm”. Thưa cụ, Chúa Giêsu lên án tội ác nhưng Ngài lại không bao giờ lên án tội nhân. Vậy mai này cụ theo Chúa Giêsu rồi, cụ vẫn là cụ lâu nay, can đảm, dõng dạc, mạnh mẽ lên án tội ác, nỗ lực sống điều thiện để cái ác dần dần bị đẩy lui và thất bại không thể làm hại con người nữa, nhưng chuyện hận thù thì cụ sẽ buông rơi tất cả, chỉ hát Kinh Hòa Bình của ông Thánh Phanxicô mà cụ yêu quý tự ý chọn làm Thánh Bổn Mạng, thậm chí cụ còn cầu nguyện cho chính những bọn ác biết cải tà quy chánh...”

Có lẽ cụ Tô Hải lần đầu nghe được một luận chứng kỳ lạ như thế, cụ bâng khuâng thinh lặng một lúc, các nếp nhăn trên khuôn mặt vị lão trượng 88 tuổi đời như giãn ra, ánh mắt như rạng lên sau cặp kính dày cộm, rồi cụ sực tỉnh nhớ lại tinh thần của Nguyễn Trãi: “Lấy chí nhân mà thay cường bạo, đem đại nghĩa để thắng hung tàn”. Mà đây, Tin Mừng của Chúa Giêsu còn lớn hơn cả đường lối của các vị anh hùng xưa trong việc trị quốc, bình thiên hạ. Nếu tôi nhìn không lầm, lúc ấy cụ đã khóc! Và tôi tin đó là giọt nước mắt của Metanoia...

Chúa Nhật 25.5.2014 vừa qua, đúng giờ hẹn cụ Tô Hải có mặt, ngồi trên xe lăn, quần áo màu nâu nhạt rất nhã, thắt cà vạt chỉnh tề, được người thân đẩy vào trước gian kính Mẹ Hằng Cứu Giúp trong Nhà Thờ. Tôi vắn tắt giới thiệu cụ trước cộng đoàn rồi đích thân chuẩn bị các nghi thức tiếp nhận cụ vào Hội Thánh Công Giáo. Sau bài giảng, Bí Tích Thánh Tẩy và Bí Tích Thêm Sức được long trọng cử hành, cha Vũ Khởi Phụng là người đỡ đầu cho cụ. Có thể nhận thấy hai cụ già cách nhau gần một con giáp, một Linh Mục Mátthêu, một Tân Tòng Phanxicô, từ nay sẽ trở thành đôi bạn vong niên cùng giúp nhau “sinh hoa kết quả” trong Đức Tin như lời chia sẻ Tin Mừng của cha.

Đối với riêng cụ Phanxicô Tô Hải, cụ đã có đến hai lần đổi đời, lần đầu để không còn là “một thằng hèn” trước toàn dân Việt, và lần sau này để không còn là “một kẻ lạc đường” trước mặt Chúa Giêsu.

LẠY CHÚA, CỨU VỚT KẺ LẠC ĐƯỜNG

Lạy Chúa Giêsu lòng lành bao la sáng mãi trên Trời,
Thương con, đây một kiếp người lạc lối giữa cõi thế mất hết niềm tin.
Giờ đây bên chân Chúa, con xin được nguyện cầu,
Quên đi hận thù, để cho bóng tối sẽ sớm được xua tan
Trên quê hương Việt Nam của chúng con…
Bài Thánh Ca vang vọng về nơi nơi có Chúa trên đời,
Mong sao qua một quãng đời tội lỗi, Chúa chứng giám tiếng hát niềm tin.
Lời ca dâng lên Chúa mang theo lời nguyện cầu,
Mong trong cuộc đời niềm tin nơi Chúa, cái ác phải tan đi
Trên quê hương Việt Nam của chúng con. Amen.

( Phanxicô Tô Hải, 20.5.2014 )

Lm. Giuse LÊ QUANG UY, DCCT, 30.5.2014

Những ai được đặc cách làm công dân Cyprus?

Theo quy chế để trở thành công dân của đảo quốc Síp (Cyprus), một người đến sống và làm việc (hoặc kết hôn) trong 7 năm thì có thể nộp đơn xin làm công dân của quốc gia này.

Trong trường hợp có những điều kiện đặc biệt cần phải được xem xét thì có thể giảm còn 5 năm.

Mọi việc rút ngắn thời gian khác, chỉ có thể thông qua việc mua quốc tịch và trở thành công dân. Dù việc mua bán này là hợp pháp ở Cyprus, tuy nhiên có giới hạn, kín tiếng, "đặc cách" dành cho những người có đủ khả năng chi ra số tiền rất cao.

Điều đó cho thấy việc ông Quốc trình báo cơ quan là được vợ và con bảo lãnh theo đường dân sự hành chính thông thường vào giữa năm 2018, đến năm 2019 có quốc tịch là không thể.

Những câu chuyện này đáng bàn ở chỗ là phía ngoại giao Việt Nam hoàn toàn có thể gửi thư và yêu cầu Cyprus trả lời chính thức về hồ sơ này, chứ không cần nói chuyện vòng vo với ông Quốc, trình diễn trên báo chí trong nước làm gì.

Sự kiện được báo Al Jazeera tiết lộ vào ngày 24-8, thì đến 27-8, phía báo chí Việt Nam có nguồn lại tự nói rằng ông Quốc được Cyprus "đặc cách vào quốc tịch", nhưng không làm rõ việc đặc cách cụ thể là như thế nào.

Danh sách các nhân vật từ các nhà nước khắp nơi trên thế giới mua loại "hộ chiếu vàng" được đặc cách kỳ lạ và bí mật như ông Quốc hiện đang lên đến hàng ngàn. Việc "đặc cách" đó cũng là một nguồn thu không nhỏ cho ngân sách của Cyprus: 2,5 triệu USD/người. Và các nhân vật này thường mua cho cả gia đình.

Họ là ai? Nói trên truyền hình Al Jazeera, Laure Brillaud đến từ Ủy ban chống tham nhũng của tổ chức NGO Minh Bạch Quốc Tế thẳng thừng nói rằng "những kẻ tham nhũng hay lôi kéo người khác cùng tham nhũng".

"They have access to public resources, they can be sitting on a government contract and be in a position to make decisions, so it presents a high financial risk they are being corrupted or corrupting others".

(Tạm dịch: Họ là những kẻ có quyền lần mò vào các nguồn lực công, tìm cách lấy các hợp đồng của chính phủ và lại có quyền đưa ra quyết định, do đó, dẫn đến rủi ro tài chính từ việc họ tham nhũng hoặc làm lôi kéo người khác cùng tham nhũng", ông Laure Brillaud nói)

Việc mua quốc tịch Cyprus như vậy, được coi như là một hình thức rửa tiền, vì chính phủ nước này không truy xét nguồn tiền từ đâu đến, thậm chí hỗ trợ trên những người mua quốc tịch này thông qua các dự án giả dạng đầu tư, và có mã gọi các nhân vật như vậy là PEPs (politically exposed persons). Ý nghĩa của mã này, đại khái như "những người đã chấp nhận tiết lộ thân thế chính trị của mình".

Tờ Al jazeera có bản doanh tại Qatar, đang lên 100 hồ sơ bị tiết lộ để làm phóng sự dài kỳ trước tiên, trong số 2544 hồ sơ mà họ có được. Phía VN, ngoài cán bộ Phạm Phú Quốc và doanh nhân Phạm Nhật Vũ có tên, thì được biết còn khoảng 24 cái tên khác từ VN. Chắc cũng sẽ sớm được tiết lộ, ngoại trừ trường hợp được can thiệp kín đáo bằng ngoại giao và tiền.

Đường dây "đặc cách" thú vị và rất riêng này, rò rỉ danh sách từ 2017-2019, bị lộ do người ta phát hiện hai tội phạm quốc tế chạy trốn, tìm đến Cyprus xin được đặc cách thành công dễ dàng như ông Quốc.

Có một câu hỏi được đặt ra là, một hệ thống mua bán có thể đem đến rủi ro như vậy tại sao lại không sử dụng bí danh, mã số mà phải sử dụng tên người thật để bị lộ như vậy. Đơn giản bởi vì Cyprus khi nhận được hồ sơ mua quốc tịch thì bao giờ cũng phải điều tra rất kỹ lưỡng, vì một người đi cùng với gia đình sẽ chi ra ít nhất là 5 tới 10 triệu USD cho một hồ sơ, và sau đó, cũng là chuyện hợp pháp cần phải làm với giấy tờ chính thức như bao gồm xác nhận người mua quốc tịch Cyprus còn có cả một quốc tịch khác là gì.

Việc để rõ tên trên dữ liệu là một cách nắm dao đằng cán với người mua - sẽ được ưu tiên giữ kín cho đến khi không thể, đồng thời cũng là một cách để chứng minh rằng công việc của họ hợp pháp, không phải là việc chủ đích rửa tiền, mua bán trong thế giới tội phạm quốc tế.

Chắc rồi danh sách của nhiều người Việt Nam khác mua quốc tịch Cyprus sẽ dần dần được tiết lộ từ đây đến năm sau. Và có lẽ người hài lòng nhất về vấn đề đó, là ông Quốc. Bởi cùng một xui rủi mà có bạn có bè, thì ông sẽ vui hơn là lâm nạn một mình.

-------------------

Tham khảo thêm

https://www.globalcitizensolutions.com/cyprus-passport/?fbclid=IwAR0fDdaqphJy6aAWEklGm0xsNxzeX8VttlGkYlOWHkiuV6wGzYEP7cL6GAo

Tên của giống loài

Khi bạn có thể âm thầm bỏ ra 2,5 triệu USD để mua quốc tịch mới, ngay cả khi bạn đang có một vị trí cao hơn người khác về mặt chính trị, kinh tế, xã hội, có nghĩa là:

- tài sản của bạn, vốn có được từ khả năng quan trọng nhất là Cao cấp lý luận chính trị, ít nhất là phải nhiều gấp 10 số đó, hoặc nhiều lần hơn nữa.

- vị trí đại biểu Quốc hội của bạn chỉ có thể là bù nhìn hoặc là tay sai, vì mục đích lớn nhất không phải vì tiếng nói của nhân dân mà vì quyền lợi thầm kín của bạn đang theo đuổi.

- trong lòng của bạn không hề kính trọng đất nước mà bạn đã sinh ra và lớn lên, và coi thường luôn cả chế độ mà bạn đang tham gia. Nó chỉ là một cái chảo nóng sôi quyền lợi, mà bạn chọn len vào, rồi luôn mưu tìm một lối thoát khác bí mật cho mình.

- thu nhập khổng lồ mà bạn có được, chỉ mô tả rõ rằng bạn đã và đang đào bới và đục khoét trong đất nước, bao gồm của cả những người già yếu và những đứa trẻ khốn khổ cùng tiếng nói với bạn, để bạn sớm rời bỏ họ ra đi.

- trong một đất nước độc tài chuyên chế về ý thức chính trị, để có một vị trí cao hơn đồng bào mình, giàu có hơn đồng bào mình, chỉ có thể là lừa dối chính bản thân, lừa dối ngay cả hệ thống chính trị mà bạn đang thề phụng sự cho nó, và lừa dối luôn cả cha mẹ, vợ, con cái... bằng ngôn luận trơ trẽn phổ biến của loại sâu mọt: phấn đấu hy sinh cho đời sau.

- khi bạn tìm thấy một đường dây mua quốc tịch mới giá cao như vậy, ắt là phải có mai mối hoặc tìm kiếm từ những đường dây bí mật nào đó, thì thào giữa các quan chức với nhau. Điều đó có nghĩa là không chỉ có riêng mình bạn là người cẩn thận chuẩn bị chọn một quốc tịch để lưu vong khi cần.

- bạn chỉ là một kẻ vô danh trong số những người có thể mua quốc tịch với giá 2,5 triệu USD. Vậy còn những kẻ ở vị trí cao hơn, lừng danh hơn, thì tài sản và các quốc tịch sẽ như thế nào?

- bạn không phải là người đầu tiên trong hệ thống quan chức đầu tiên bị tìm thấy, đang giấu một chiếc phao cứu sinh trên chiếc tàu mục ruỗng, tức đã từ lâu bạn không còn một niềm tin nào vào hành trình của chiếc tàu đó. Vậy thì bạn và những người như bạn, vẫn ca hát nhảy múa trên chiếc tàu mục ruỗng đó, át cả những tiếng khóc oan trái, bất công, giữa tín ngưỡng bị chà đạp, nhân quyền bị bóp nghẹt... bạn là giống loài gì?

--------

Tranh Marc Chagall

(The Juggler, 1943)

--------

Viết ngắn dựa trên câu chuyện đại biểu quốc hội Phạm Phú Quốc, đại biểu Quốc hội nhà nước Việt Nam mua quốc tịch Cyprus, vói giá 2,5 triệu đô/người cho việc lén lút ra nước ngoài sống, cùng với tài sản bị coi là tham nhũng.

https://www.nguoi-viet.com/viet-nam/quan-chuc-csvn-mua-ho-chieu-vang-chuan-bi-ngay-dao-tau/

Thư ngắn gửi các nhà báo Việt Nam

"Thì đành phải vậy, kiếm chút nuôi con chứ sao". Mình có nghe chuyện một nhà báo từng quen biết, giãi bày khi bị hỏi về bài P.R cho loại nước đóng chai, rộ lên gần đây. Thật lòng, mình suy nghĩ nhiều trước khi viết ra.

Và đây là phần giãi bày của mình.

-------------------------

Kính gửi quý anh chị có nghề báo,

Nếu buộc phải kiếm tiền như bản năng kêu gọi, thì quý vị cứ làm, từ việc đồng thuận quảng bá một cách trơ trẽn cho một chủ thể vô cùng trơ trẽn.

Nhưng xin đừng dùng tiền đó để bao biện nuôi nấng con cái, chăm sóc cha mẹ... Những người thân của anh chị vô cùng đáng quý và không nên để bị làm nhục, hay bị chia nỗi nhục với anh chị trong cách kiếm tiền này.

Và hãy tự hỏi lòng mình, nếu thứ nước hóa học đó quý giá đến vậy - như ngòi bút các anh chị mô tả - sao các anh chị không đổi, nhận nhuận bút bằng thứ nước đóng chai ấy để giúp cho vợ chồng, con cái, cha mẹ của anh chị đặc biệt sinh tồn?

Đừng đổ thừa cho hoàn cảnh riêng, đừng đổ thừa cho xã hội chung. Không ai phải bò bốn chân vì nói mình có quen biết với chó, không ai bị ép phải mặc áo giấy khi đối diện với ma quỷ.

Xin hãy nhơ nhuốc một mình. Đó mới là bản lãnh của kẻ khốn nạn chân thật.

Kính.

Nhà văn Túy Hồng, chứng nhân tình yêu và cuộc đời

Nhà văn Túy Hồng, qua đời vào 19-7-2020 tại Mỹ, ở tuổi 82. Nghe tin mà nhớ lần được gặp bà, trong một chuyến đến Seatle nhiều năm trước.

Năm 1975, cùng dòng người ra đi khỏi Việt Nam bởi kết cục của một cuộc chiến, nhà văn Túy Hồng đến bên kia biển và ở lại, như nhiều danh tài khác của miền Nam Việt Nam.

Túy Hồng là một trong nhóm các nhà văn nữ nổi tiếng trước năm 1975 bao gồm Nhã Ca, Nguyễn Thị Hoàng, Trùng Dương (Nguyễn Thị Thái), Nguyễn Thị Thụy Vũ, Lệ Hằng... Thời của một nền văn chương tự do và lộng lẫy đã tạo điều kiện cho rất nhiều nhà văn nữ xuất hiện, nhưng nhóm các nữ sĩ kể trên được coi như là tiền phong với những phong cách, cũng như đề tài của họ đầy cá tính và khác biệt.

Nhà văn Nguyễn Thị Tuý Hồng, tên cũng là bút danh. Bà sinh ngày 12-10-1938 tại Chí Long, Phong Điền, Thừa Thiên – Huế, viết văn từ năm 1962.

Trong một thời gian khoảng hơn 10 năm ở Saigon, nhà văn Túy Hồng đã tung ra hàng loạt tác phẩm, khiến người đọc cũng như giới phê bình kinh ngạc về sức sáng tác của bà, với các tác phẩm như Thở dài (NXB Đời Mới 1965, Kim Anh tái bản 1966), Vết thương dậy thì (NXB Kim Anh 1966) Trong móc mưa hạt huyền(NXB Đồng Nai 1969), Tôi nhìn tôi trên vách (NXB Đồng Nai 1970), Mùa hạ huyền (Văn Khoa 1971), Những sợi sắc không (Giải nhất Văn chương toàn quốc 1970 - NXB Khai Trí 1971),Biển điên (NXB Văn Khoa 1971),Bướm khuya, (NXB Đồng Nai 1971)…

Bà còn là một cây bút cộng tác thường xuyên với: Văn Hữu, Bách Khoa, Lập Trường, Văn, Văn Học, Tin Sách, Nghệ Thuật, Kịch Ảnh, Con Ong, Diều Hâu, Tia Sáng, Độc Lập, Tin Sáng, Thần Phong, Thời Nay, Đời Nay, Khởi Hành, Tiền Tuyến, Vấn Đề… với thể loại nào, nhà văn Túy Hồng cũng đều bộc lộ sự sắc sảo trong nghiệp chữ nghĩa của mình.

Chữ nghĩa của Túy Hồng đầy yêu đương và trần tục, khao khát và ẩn ức, đàn ông và đàn bà đều tuyệt vời ở giống cái và giống đực.

Nhà văn Túy Hồng có đoạn mang chút tình lãng mạn, ngắn như đủ đậm với nhà văn Võ Phiến lúc ở Dalat, mà bà viết kể lại trong Những Sợi Sắc Không (1970).

Được biết nhà văn Võ Phiến thố lộ với bà rằng "Anh không ham muốn em từ phút ban đầu, cũng không ham muốn em sau cái phút anh nhìn em qua cửa kính cư xá Bùi Thị Xuân, mà anh chỉ yêu em bởi vì những câu văn đầu tay em viết trong truyện ngắn gửi đăng báo… Yêu đời sống, chúng ta hãy đầu cơ khả năng, thì giờ và lòng thành vào văn chương. Anh cho nghệ thuật tất cả tài sản tinh thần của anh. Con đường anh đi là con đường văn nghệ, chấp nhận sống và chết, trừu tượng và cụ thể. Anh không phải là họa sĩ, nhưng anh có màu sắc nét vẽ; anh không phải là nhạc sĩ nhưng anh có âm thanh tiếng động.”

Nhưng mọi thứ tan vỡ khi Võ Phiến thú nhận ông đã có gia đình. Và khi viết lại mọi thứ, ở bất kỳ chuyện gì, bà Túy Hồng vẫn viết rõ tên và các câu chuyện của mình, đến mức nhà văn Võ Phiến phải than thở "“Em không bằng Nguyễn Thị Hoàng, em thua kém Nguyễn Thị Thụy Vũ. Họ kính nể người yêu, họ không oán trách người tình, không căm giận những người đàn ông mà họ đã thương. Còn em, em không tốt, em nói xấu anh dữ dội trong truyện ngắn em viết”.

Câu chuyện yêu đương đó, nhà văn Túy Hồng viết trong Những Sợi Sắc Không và gửi dự thi Giải Văn học Nghệ thuật Toàn quốc năm 1970 cùng với Nhã Ca, Nguyễn Thị Thụy Vũ. Mà trêu gan nhất là hội đồng giám khảo gồm Nguyễn Mạnh Côn, Mai Thảo và Võ Phiến.

Nhưng trong một bút ký của bà, người ta nhìn thấy bà viết về Võ Phiến như sau "Tôi chưa thấy một người đàn ông nào thương vợ nhiều như thế, yêu vợ kỹ như thế. Vợ anh, vợ anh.. cái miệng cứ tía lia vợ anh vợ anh, làm như người ta sắp lấy mất. Bà Võ Phiến tên cúng cơm là Viễn Phố”. Yêu, cay đắng và công bằng như vậy, chỉ có Túy Hồng.

Sau năm 1975, nhà văn Túy Hồng bị xếp vào thành phần nguy hiểm do các bài nhận định, bình luận chính trị... Trên các tạp chí, báo của người Việt hải ngoại. Trả lời trên Gió-O (2005) về việc phải ra đi và một nhà văn thì còn giá trị hay sứ mạng gì, bà nói lúc này "nhà văn chỉ có thể là nhân chứng". Một trong những tác phẩm cuối cùng của bà ở hải ngoại, là nói về cuộc đời trí thức lưu vong có tên là "Trong Cuối Cùng".

Truyện của nhà văn Túy Hồng không khó tìm trên internet, với các ấn bản điện tử, với những ai muốn đọc lại.

Nhân dịp thêm một ngôi sao được gắn lên khoảng trời vô cùng của văn học tự do miền Nam. Xin kể lại, để biết và để nhớ.

--------
Ảnh kỷ niệm lễ thành hôn của đôi nhà văn Thanh Nam và Túy Hồng (dấu X)