Chuyện một bà mẹ quyết không từ bỏ, sau cái chết của con mình

Trong thời gian ở Melbourne, tôi hay đi ngang giao lộ Ruth, ở St Albans, nơi có một tòa metro lớn luôn nhộn nhịp, trước cửa vào có đặt một bia đá cẩm thạch, tưởng niệm những người đã thiệt mạng khi băng qua đường, để vào khu nhà ga. Tấm bia đá này làm tôi tò mò và lần theo câu chuyện, mà ngẩn người khi biết kết cục của nó: vừa kiêu hãnh, vừa day dứt đau.

Mọi thứ bắt đầu từ câu chuyện anh thanh niên Christian bị tàu điện tông chết, khi anh lao vào giải cứu một cô gái trẻ đang đứng nghiêng ngả gần đường ray. 

Chuyện xảy ra vào năm 2012 và bùng nổ thành các cuộc tranh cãi về sự nguy hiểm của cách thiết kế hai đường tàu nối nhau không an toàn. Đến cái chết của anh Christian, đã là người thứ 16 bị nạn như vậy, kể từ năm 2006. Người ta còn liệt kê ra đến 39 người khác, suýt chết cũng vì đường ray ở St Albans.

Nhưng biết làm sao bây giờ. Chính quyền ở Victoria đã bỏ một số tiền quá lớn để dựng nên cơ sở hạ tầng quy mô này. Vấn đề là việc phát triển thành phố nhanh, dẫn đến nhà ga tiện lợi và thoáng đãng ngày nào trở nên chật chội, các cao ốc và con đường hẹp dần, khiến che tầm mắt của người lái tàu khi ra vào ga.

Nhưng với Dianne Dejanovic, bà mẹ của anh Christian, thì không nghĩ vậy.

Bà Dianne cho rằng đã đến lúc phải ngừng lại việc chấp nhận cái chết của những công dân trong vùng, để tiếp tục vận hành hệ thống nhà ga này. 

Trong 2 năm liền, bà đứng ở khu vực này biểu tình một mình, dán tờ rơi và đòi hỏi sự thay đổi để không ai phải chết  như con bà. Bà muốn tính mạng của con bà được đền bù bằng sự thay đổi cho tất cả mọi người khác.

Bất kể nắng mưa, bà Dianne Dejanovic gần như bỏ mọi công việc cho dự án tưởng chừng là cuối cùng của đời mình: công bằng cho con mình, và cho xã hội. 

Khởi đầu, hành động này của bà bị coi như là một kẻ phá rối trật tự, một kẻ muốn sinh sự - mà vốn với những quốc gia có những đạo luật chồng chéo và mơ hồ như Việt Nam, chắc chắc bà sẽ phải ngồi tù nhanh, bởi chạm đến chính quyền hay giới nhà thầu xây dựng hợp pháp của chính quyền là không đơn giản. Công cuộc kiên trì của bà đã có lúc làm cho những người trong vùng cảm động, cùng tham gia thành những cuộc tuần hành, yêu cầu phải thay đổi. Cụ thể, họ đòi hỏi một cấu trúc xây dựng mới an toàn hơn.

Thật ra, cũng có những lời hứa hảo về thay đổi đến với bà. Trên tờ The Sydney Morning Herald, bà Dianne nói "Bọn chính quyền cứ quảng bá việc sẽ thay đổi đến phát ngán, hết người này đến kẻ nọ (They've done this ad nauseam, government after government), không ai còn đủ kiên nhẫn nữa". 

Ở Việt Nam, bà Dianne có thể bị khép tội vào điều 117 BLHS chứ chẳng chơi, bởi như vậy chẳng khác nào tuyên truyền chống nhà nước. 

Cùng với những người ủng hộ ít ỏi, bà Dianne Dejanovic cẩn thận ghi chú tất cả những sự kiện về người thiệt mạng trên các đoạn đường ray này, đặt các tờ rơi với hình ảnh và dữ kiện ở đúng chỗ đã xảy ra, mỗi ngày. 

Đối với ban quản lý của hệ thống nhà ga St Albans, đây quả là một điều khó chịu vì mỗi ngày, họ cứ phải cử nhân viên đi gỡ bỏ các  tờ rơi, biểu ngữ... của bà Dianne cùng đồng sự. 

Tại nơi con trai bà bị tàu điện tông chết, bà Dianne ghi rằng "Con trai tôi đã bị giết ở giao lộ đường sắt St Albans này. Đừng để điều này xảy ra với gia đình của ông, Ted Baillieu (tên người chịu trách nhiệm hệ thống nhà ga St Albans, thủ hiến bang Victoria lúc đó). Lý do gỡ bỏ các biểu ngữ này, được nhà ga thông báo là việc đăng 'chủ đề tôn giáo, chính trị hoặc chủ đề khác gây tranh cãi' trên đường sắt là bất hợp pháp. 

Nhưng may mắn, bà Dianne không sống ở một đất nước có luật 331 (BLHS 2015), là lợi dụng tự do dân chủ, xâm phạm lợi ích của một số thứ ngớ ngẩn nào đó. Thậm chí việc kêu tên thủ hiến, thủ tướng để chỉ trích khi được báo chí phỏng vấn, bà cũng không bị phạm vào bất kỳ điều nào như kiểu thông tin sai sự thật, bôi nhọ lãnh tụ... ngược lại, sự ủng hộ của giới báo chí tự do có danh dự và đức nghiệp ngày càng nhiều, khiến câu chuyện của bà càng được chú ý nhiều hơn. 

Trong ngôn luận của mình, Bà Dainne nói "Tôi tin rằng hành động gỡ bỏ các biểu ngữ và biểu ngữ của tôi là một hành động bức hiếp công dân", bà viết trên tài khoản cá nhân của mình, "Tài liệu này là tài sản của tôi và tôi yêu cầu trả lại nó hoặc cách khác là tôi muốn được bồi thường cho sự mất mát của mình". Báo chí ở cả nước Úc cũng đăng bài, và cho là ý kiến bà không sai, và họ tuyệt đối không đưa tin một chiều, dựa vào thông cáo của Ban quản lý nhà ga để đưa, tờ The Age theo sát và loan tin nói trên.

Câu chuyện này làm tôi chợt nhớ và suýt sặc cười, khi năm 2014, trong bối cảnh giàn khoan HD981 tiến vào hải vực của Việt Nam, nhiều người cứ tin rằng cuộc phản đối là quyền và là trách nhiệm. Anh bạn làm ở một tờ báo khi được tặng áo có hình đề cao chủ quyền của Việt Nam - do chính một nữ quan chức tổ chức in và phát. Trên đường đến tòa soạn thì có 2 thanh niên mặt mày hung hăng rượt theo, nói "mày không đổi áo, tao xé và tịch thu ngay lập tức". Sợ mất áo và cả dép, anh nhà báo này phải chạy trở ngược về nhà để thay. Loại thanh niên ấy là gì, ai cũng hiểu.

Bà Dianne không uổng công. Vào một ngày chủ nhật, một ngày mà lệ thường cơ quan hành chánh không làm việc, nhưng chính quyền Victoria vẫn phải họp và ra quyết định cải tạo công trình, xây lại từ đầu. Tất cả các báo ở Úc ủng hộ bà Dianne đều đưa tin này vào ngày 27-4-2014. Thông cáo ghi rằng "Thủ hiến Denis Napthine cho biết Liên minh sẽ dỡ bỏ giao lộ Main Road ở St Albans sau khi phân bổ 200 triệu AUD (đô la Úc) cho việc đại tu, 151 triệu AUD trong số đó sẽ được cung cấp bởi Chính phủ Liên bang, và phần còn lại từ tiểu bang với khoản tiết kiệm được từ Dự án Liên kết Đường sắt Khu vực".

Quyết định này của chính quyền bang Victoria cũng rất đáng kính trọng, vì nhà ga này, được tính toán là mỗi ngày có đến 20.000 xe các loại đi qua, giao lộ này cũng có khoảng 2.500 người đi bộ băng qua ngã tư này vào thời gian cao điểm… mọi xây dựng trong thời gian này (từ 2014-2017), sẽ thiệt hại và ách tắc rất nhiều thứ về đời sống, kinh tế... Quyết định này cũng dứt khoát đưa ra, dựa trên lợi ích của nhân dân, chứ không chịu áp lực nào của nhà thầu như kiểu đường Cát Linh- Hà Đông, hoặc phải lắng nghe một trung tâm kiểm định nước ngoài nào, để làm mất thời gian và đánh loãng sự quan tâm của người dân. 

Hơn thế nữa, tháng 6-2017, chính quyền ở đây quyết định xây một vườn hoa nhỏ, trân trọng đặt ở đó, ghi nhớ 16 mạng người đã thiệt, do sự sai lầm của đường ray nhà ga cũ. Trên tấm bia ghi dòng chữ “Để tưởng nhớ tất cả những người đã mất mạng tại các ngã tư ngang qua Victoria. Họ mãi mãi trong suy nghĩ của chúng tôi ”. Bà mẹ Dianne Dejanovic đã được mời để khánh thành bia tưởng niệm này, sự có mặt của bà là niềm vinh hạnh của công dân vùng St Albans, và thể hiện cả sự công chính của một chính quyền.

Nói trên tờ Star Weekly, bà khóc "Phải mất một thời gian dài nhưng rồi sự thật đã đến. Tôi đã rất xúc động khi được chứng kiến tấm bia này".

Câu chuyện này vẫn lẩn quẩn trong đầu tôi nhiều năm. Thế giới của những bà mẹ quả vĩ đại. Và đặc biệt với những người mẹ không chịu từ bỏ, quyết đi đến cùng, nhân danh người mẹ vì đứa con của mình - và cho cả những người khác.

-------------------

Chính quyền mở hẳn một trang công bố tiến trình thực hiện nhà ga St Albans mới, minh bạch mọi thứ trước mắt người dân để nghe ý kiến phản hồi.

https://levelcrossings.vic.gov.au/.../main-road-st.../news

Khi trời chuyển, đủ loại ếch nhái reo hò

Câu chuyện của thanh niên Trần Đức Đô chết tức tưởi chắc chắn không thể sớm kết thúc. Vẫn còn rất nhiều thứ phải tìm hiểu, và người dân cũng sẽ rất gian nan - như mọi vụ án ở Việt Nam - để đi đến cuối con đường: cuối cùng thì sự thật sẽ tỏa sáng, hay mọi thứ lại chìm đắm trong những sự thành khẩn phường tuồng của những kẻ nắm quyền lực mọi bề.

Thế nhưng, trước các tiếng kêu đòi đầy nước mắt, quặn thắt của người mẹ, người cha, của những người đang kinh hoàng nhìn thấy một sự tàn bạo được che chở rất mực nghiêm minh, thì có đủ các loài ếch nhái cơ hội đã nhảy nhót, tự mình đưa ra kết luận đầy khốn nạn về cái chết của một quân nhân trẻ còn đang nằm đó. 

Chúng nhanh chóng đẩy cái chết đáng ngờ đó, thành một loại “sâu làm rầu nồi canh” đang làm ảnh hưởng đến cái tên quân đội nhân dân Việt Nam!

Đau đớn cho gia đình của Đô, đau đớn cho gia đình đã sản sinh của những kẻ miệng lưỡi điếm nhục tệ hơn súc vật, khi liếm láp cái chết đau thương đồng loại của mình như một bữa tiệc máu, và có thể có cả phần thưởng.

Đau đớn cho cả dân tộc Việt nam phải chứng kiến cả một thế hệ với ý thức băng hoại phụng sự cho cái ác. Đau đớn, bởi trong ngàn năm lịch sử Việt, loại khốn nạn như vậy là hiếm hoi, không thể thành bầy đàn và hò reo nhảy múa tự nhiên như hôm nay.

Hình ảnh mà tôi post ở đây, chỉ mang tính minh họa đại khái về một thứ rác rưởi được mọc lên như có chỉ thị đối phó gấp rút, mà vào rạng sáng ngày 1/7/2021, tôi nhìn thấy bài đăng tải trên youtube chỉ vừa mới được có 13 giờ. Xin có nhìn qua, cũng đừng tức giận, mà hãy đau giùm cho chính gia đình của kẻ đã tạo ra nó.

Một ngày trước đó, khi những người đại diện cho một quân đội thuộc hàng hùng mạnh nhất Đông Nam Á, đang lên giọng rằng cái chết của một binh sĩ như vầy, có thể “bị thế lực thù địch lợi dụng”. 

Thế nhưng vẫn chưa thấy kẻ thù nào, quân địch nào lợi dụng ngoài những miệng lưỡi như hàng hậu vệ nhơ nhớp, reo hò sau những tuyên bố “vô can” của Trung tướng Dương Đình Thông hay Đại tá Nguyễn Xuân Thìn, những người phát ngôn chính của Bộ Quốc Phòng về sự kiện này. 

Dường như “thế lực thù địch” ở đây, tiền phong và rõ ràng nhất, lẽ nào chính là nhân dân?

Hãy lắng nghe xem. Đúng là trời đang chuyển. Người ta nghe thấy sấm chớp và mây mù của sự phẫn nộ đang hiện ra, mà cách giải quyết duy nhất, là đem lại một bầu trời công bằng, minh bạch và nhân ái cho xã hội, cho con người Việt Nam.

Người dân đang nhìn chăm chú vào từng chuyển động của phía những người lãnh đạo quân đội về cái chết này, và cả những bản video về cảnh đánh đập, bức hiếp đầy bạo lực trong các doanh trại – đang lan tràn khắp nơi trên facebook, tiktok và cả twitter như thách đố. 

Câu trả lời vào lúc này, ắt phải có đủ giá trị, và cũng phải được nhân dân chấp nhận về sự hợp lý. Vì bởi quân đội - nơi mà con em của mọi người phải gia nhập như một nghĩa vụ công dân – là nơi được đánh giá chuyên nghiệp, mạnh mẽ và công chính nhất của đất nước, cũng là nơi tốn kém hàng nhất nhì tiền thuế của trăm triệu người dân Việt Nam, nhưng nay lại có thể hiện làm không ít người ngỡ ngàng – và nghi ngại.

Và người dân cũng chăm chú quan sát, để hy vọng rằng, trong những sự tốn kém đó, không có chuyện nuôi dưỡng những loại ếch nhái ghê tởm sống và tập nói tiếng Việt, được lệnh reo hò cho những sự kiện như thế này.

Về thi thể nát tan của một người chọn đi bộ đội

 Chỉ trong vài giờ đồng hồ cuối tháng 6-2021, trên mạng xã hội Việt Nam tràn ngập các hình ảnh và tin tức về chuyện một thanh niên khỏe mạnh đi bộ đội, rồi bất ngờ được trả xác về nhà với lý do tự tử, nhưng thi thể có dấu hiệu bị đánh đập dã man đến chết hoặc bị bức tử.

Theo lời của  Cục Tuyên huấn, Bộ Quốc phòng Việt Nam, thì quân nhân Trần Đức Đô (19 tuổi, quê tại khu Đa Hội, phường Châu Khê, thị xã Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh) tử vong tại Tiểu đoàn 4, Đại đội 14, Trường Quân sự Quân khu 1 vào ngày 28/8 trong lúc đơn vị tổ chức cho bộ đội hành quân vào thao trường huấn luyện theo kế hoạch. Cái chết của thanh niên trẻ này, được mô tả “chết trong tư thế treo cổ”.

Thi thể bầm dập, đầy thương tích của người thanh niên này được gia đình công khai đưa lên mạng, và kêu gọi cộng đồng mạng hãy cùng đồng hành với gia đình để làm sáng tỏ sự việc, vì sao một người khỏe mạnh, lạc quan – cay đắng hơn nữa là anh tình nguyện xin đi bộ đội, lại được trả về nhà bằng xác lạnh, với dấu hiệu chết vô cùng đau đớn.

Nhưng trước đó, chiều ngày 28/6, đơn vị của anh Đô gọi về nói thanh niên này đột quỵ, sau đó một lúc thì lại gọi lại, thay đổi nội dung, nói Đô tự tử. Ngay cả hành động báo tử của quân đội Việt Nam, tổ chức chính quy bậc nhất Việt Nam, tốn kém cũng hàng nhất nhì tiền thuế của người dân Việt Nam, nhưng lại có thể hiện thiếu minh bạch và nghiệp dư như vậy, làm không ít người ngỡ ngàng – và nghi ngờ.

Nhìn hình ảnh do chính gia đình nạn nhân công bố trên các trang mạng, ai nấy không khỏi bàng hoàng, vì khắp ở vùng đầu, mặt, lưng, tay… của nạn nhân, có nhiều chỗ bị đánh mà vết thương vẫn còn hiện rõ, chưa lành. Thật khó tin, có ai đó trước khi treo cổ tự tử lại dành nhiều thời gian để tự hành hạ bản thân của mình tỉ mỉ như vậy.

Ấy vậy mà, nói trên Báo Giao thông, Trung tướng Dương Đình Thông, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Quân khu 1, Bộ Quốc phòng khẳng định: “Nguyên nhân tử vong ban đầu được xác định là do tự tử. Quân nhân Trần Đức Đô được phát hiện tử vong trong tư thế treo cổ. Sau khi phát hiện vụ việc đã được đưa đi cấp cứu nhưng đã tử vong”. Nói trên tờ Zing News, ông Thông còn tuyên bố trong quân đội, không có tình trạng đánh nhau, bạo lực mà “chỉ có đi làm nhiệm vụ”. Đây là câu nói làm sự phản ứng của mạng xã hội bùng nổ, đáp trả bằng việc cùng đăng tải hàng loạt các video ngắn các lính mới, trẻ bị đánh đập trong trại ra sao.

Viết trên facebook của mình, Luật sư Lê Luân ở Hà Nội nói cảm nghĩ của mình rằng “Không một chức năng nào của nhà nước cũng như các thiết chế có trách nhiệm được làm ngơ trước cái chết quá bi thảm của một người trẻ này. Những vết thương trên cơ thể được cho thấy nó thật kinh khủng bởi tác động của ngoại lực.

Bất cứ người hay cơ quan có trách nhiệm nào, nhận lương của dân và quyền lực của dân, có thể chậm trễ hay có bất kể lý do nào để chậm trễ cho việc điều tra và xử lý đến cùng sự việc này trước sự đòi hỏi của người dân.

Bất kỳ cái chết nào của một con người mà không được làm cho rõ ràng cũng là cái chết đang đe doạ trực tiếp tới từng người chúng ta”.

Còn với cây bút Phạm Minh Vũ, trong bài viết ngắn “Chết bởi đồng chí”, anh nhận định rằng “Việc sĩ quan đánh chết binh lính ở VN không phải là ít, vì tất cả những vụ đó đều bị che giấu, bịt thông tin.

Liên quan tới một sinh mạng con người, quân đội Việt Nam nên làm rõ vụ này và đưa kẻ thủ ác ra trước toà án binh để linh hồn Đô được siêu thoát.

Thật trớ trêu sĩ quan Việt Nam, giặc không đánh lại đánh dân ta. Thật tréo nghoe binh lính không chết vì bảo vệ chủ quyền, mà lại chết bởi tay đồng chí. Đau!”

Hầu như mọi ý kiến trên mạng xã hội đều thể hiện sự khác biệt với lời nói của phía đại diện Quân đội Việt Nam. Dù chưa được điều tra ở mức toàn diện, nhưng các phát ngôn từ quân đội đã nhanh chóng khẳng định mình là vô can với cái chết. Ngược lại, người dân và tất cả giới quan sát có chuyện môn như luật sư, bác sĩ… đều có ý kiến rằng mọi thứ cần phải được điều tra cụ thể, sau đó mới có thể đủ tư cách đưa ra một kết luận cuối cùng.

Trong status có tựa đề “Những con thú người” của nhà văn, võ sư Châu Đoàn (Đoàn Bảo Châu), ông thẳng thắn kêu gọi phía quân đội phải có sự minh bạch cần thiết của mình. “Những vị đang có quyền lực của xã hội này, tôi biết các vị rất quý quyền lực của mình nhưng tôi kêu gọi lương tri, lương tâm của các vị mà hãy lên tiếng để sự việc này không chìm xuồng, để được giải quyết sao cho lòng tin của dân không bị chìm xuồng theo sự việc’, nhà văn Châu Đoàn viết.

“Muốn biết làm gì cho phải, chỉ đơn giản tự hỏi nếu đứa trẻ 18 tuổi kia là con mình, mình sẽ làm gì?

Thường những gì được lương tâm, lương tri soi sáng, câu trả lời thường hiện ra rất rõ ràng, rất nhanh mà không cần bất cứ một nghị quyết, một đường lối hay một lý tưởng xa xôi nào”, nhà văn Châu Đoàn kết luận.

(Từ trái qua: Trần Đức Đô chụp ảnh với gia đình lúc còn sống, và di ảnh sau khi phía quân đội trả thi thể về nhà)

Nói tại đám tang, trước mặt một số đại diện của quân đội được cử đến để thúc hối thực hiện đám tang và kết thúc sự việc, gia đình của nạn nhân Trần Đức Đô tuyên bố sẽ không cử hành tang lễ, mua tủ đông lạnh thi thể và tìm cơ quan khám nghiệm cho tường tận rồi mới tính tiếp. “Lúc đi, con em đi khỏe mạnh, ngay cả trong thời kỳ covid. Đến khi ra được nhà, thì cháu nó như thế này. Gia đình nhà em muốn tìm lại sự công bằng cho con em ra đi thanh thản”, mẹ của nạn nhân Trần Đức Đô cầm micro nói to.

Trước đó, nói trên tờ Tuổi Trẻ ngày 30-6, Đại tá Nguyễn Xuân Thìn, Trưởng phòng Tuyên huấn Quân khu 1, Bộ Quốc phòng, khởi đầu cũng có ngôn luận giống như tướng Thông. thế nhưng có vẻ trước câu hỏi dồn của báo chí, ông tiết lộ thêm một chút “Nếu động cơ dẫn đến tử vong do mâu thuẫn sẽ xử lý công minh chứ không bao che” – đại tá Thìn khẳng định.

Nhưng cần phải thấy rõ là hầu hết các báo nhà nước đều đưa tin ngắn, nội dung thỏa hiệp với tình huống mà phía Quân đội đưa ra. Tuyệt đối chưa có – hoặc không thể có – một cuộc điều tra, tìm hiểu đúng nghĩa nào về nghiệp vụ báo chí, đặc biệt là nội dung đầy đủ, theo sát phía gia đình nạn nhân. Toàn bộ mặt báo nhà nước đều thể hiện sự nhịp nhàng và ổn định như kiểu có lệnh từ Tuyên giáo.

Bên cạnh đó, gia đình, người thân của nạn nhân Trần Đức Đô còn đưa ra các các chứng cứ về chuyện để cô lập thông tin và bình luận của công chúng trước thảm nạn này, những người dân trong khu vực đón thi thể Trần Đức Đô cho biết đột nhiên khu vực của họ bị lập chốt canh. Một văn bản ra lệnh về chuyện cắt internet toàn bộ khu vực đó cũng bị tung ra, nhằm không ai phát tán hình ảnh, thông tin gì được. Không rõ nguồn gốc văn bản ở đâu, nhưng thực tế, trên facebook, nhiều người có đăng tin xác nhận là họ có bị cắt internet đúng như tình trạng văn bản mô tả vậy.

Trước các bình luận ngày càng sôi sục phẫn nộ về sự việc của đông đảo dân chúng, đã có những ngôn luận cảnh báo, chẳng hạn như của Đại Tá Tuyên huấn Nguyễn Xuân Thìn, thì “rất nhiều thế lực lập trang giả trên không gian mạng để quy chụp vụ việc”, đồng thời cảnh báo “những ai tung tin lên sẽ chịu trách nhiệm theo Luật An ninh mạng mà Việt Nam mới đưa ra và áp dụng gần đây”. các bản tin tức thuận chiều với Tuyên huấn Quân Đội, cũng đưa rằng “các thế lực thù địch đang lợi dụng sự kiện này”.

Tuy nhiên, trước những hình ảnh có thật, sự kiện đầy dấu hiệu mờ ám, và tiếng kêu đòi của đám đông, rằng phải được giải quyết cho ra lẽ, những ngôn luận nói trên, chẳng khác nào châm dầu vào lửa.

Câu chuyện của nạn nhân Trần Đức Đô rõ ràng đang là một sự thách thức lớn lao, đối với bộ mặt công chính của nhà nước Việt Nam lúc này.

Khi Nike mở lời nịnh Bắc Kinh

Giám đốc điều hành Nike, John Donahoe, vừa ra một tuyên bố về nhãn hiệu này, khiến giới kinh doanh phải bật cười về độ “nịnh”, đối với Trung Quốc. Nguyên văn, John Donahoe nói rằng “Hãng Nike là một thương hiệu của Trung Quốc và dành cho Trung Quốc”.

Được biết, ông chủ Donahoe đã đưa ra nhận định này, trong cuộc gọi với các nhà phân tích Phố Wall về thu nhập quý 4 của công ty khi được hỏi về sự cạnh tranh từ các công ty Trung Quốc.

Về mặt kinh doanh, nhiều người tỏ vẻ thông cảm khi chứng kiến một đợt tẩy chay lớn mới đây của người tiêu dùng Trung Quốc, nhưng với nhiều người khác thì giật mình, cho rằng đây là trò miệng lưỡi khiến buồn cười cho một thương hiệu quá lớn như Nike.

Hồi tháng 3, Công ty Nike dựa trên một báo cáo nội bộ, đã đưa ra một nhận định, bày tỏ lo ngại về tình trạng lao động cưỡng bức ở khu vực Tân Cương. Ngay sau đó, chính quyền Trung Quốc tức giận phản ứng và đẩy mạnh việc dùng các lực lượng cực đoan trình diễn yêu nước, kêu gọi dân chúng tẩy chay các sản phẩm của Nike. Tham gia sự kiện này, nhiều ngôi sao giải trí trẻ của Trung Quốc như Vương Nhất Bác, Đàm Tùng Vận… cũng tham gia, kéo theo một lượng lớn người hâm mộ bắt chước.

Nhưng vấn đề ở đây, không phải chỉ có Nike nhận định như vậy. Nhiều công ty phương Tây khác cũng tuyên bố bất mãn về việc lao động cưỡng bức của người Duy Ngô Nhĩ thiểu số.

Trong khoảng thời gian đó, để tránh tẩy chay từ phương Tây, hãng Nike ra thông cáo: “Nike không cung cấp các sản phẩm từ Tân Cương và chúng tôi đã xác nhận với các nhà cung cấp theo hợp đồng rằng họ không sử dụng hàng dệt hoặc sợi kéo từ khu vực này”.

Và rồi khi vấp phải chiến dịch phản ứng do chính quyền Bắc Kinh dấy lên, Nike cùng với nhiều hãng khác như  Versace, H&M, Dolce & Gabbana… đã chịu một làn sóng tẩy chay, bao gồm chuyện các đại sứ thương hiệu người Trung Quốc tuyên bố cắt ngang hợp đồng, nhiều cửa hàng bị biểu tình bên ngoài. Các hàng giày đối thủ của Nike như Adidas, Converse… cũng bị tình trạng tương tự.

Có thể hiểu rằng, đây là một làn sóng bài phương Tây, được chính quyền Bắc Kinh nuôi dưỡng lâu nay qua tuyên truyền, giải trí và dân túy cực đoan, được sử dụng để rửa mặt cho nhà nước khi có dịp.

Tuy nhiên, mọi thứ ồn ào đã đi qua rất nhanh. Chỉ hơn tuần lễ sau khi đợt tẩy chay lớn diễn ra, mọi thứ đã xẹp xuống bất ngờ. Điều quan trọng là không chỉ bán hàng, Nike hay tất cả những hãng khác đều neo chặt quyền lực của mình ở xã hội Trung Quốc bằng các chương trình từ thiện hoặc tài trợ xã hội. Chẳng hạn với Nike, nhiều hợp đồng tài trợ cho các đội bóng chuyên nghiệp tại Trung Quốc đã khiến họ có một sức mạnh mềm, đủ để giới cầm quyền Trung Quốc cũng không muốn già néo đứt dây.

Các nhà phân tích cho thấy Nike không có gì phải lo sợ từ sự kiện tháng 3-2021, sau báo cáo tăng trưởng từ quý này, với tổng doanh thu là 12,3 tỷ USD và lợi nhuận là 1,5 tỷ USD. Ngoài ra, doanh số bán hàng ở Bắc Mỹ tăng 141% so với cùng kỳ năm ngoái, tương đương 5,38 tỷ USD.

Dù vậy, doanh số bán hàng tại Trung Quốc chỉ giảm nhẹ so với kỳ vọng, dù vấp đợt tẩy chay, khi Nike báo cáo doanh thu 1,93 tỷ USD thay vì 2,25 USD, Fox Business đưa tin.

Để đối phó với đợt tẩy chay rầm rộ, Nike đã đơn giản tung ra một chiến dịch giảm giá, chẳng hạn giày Nike nữ với giá chỉ còn 699 NDT (107 USD), khiến store trực tuyến trên sàn Tmall đã thu hút tới 350.000 người Trung Quốc đăng ký, và sản phẩm gần như được bán hết ngay lập tức. Tờ SCMP cũng ra bài đánh giá nhu cầu của người dùng Trung Quốc với các sản phẩm của Nike và Adidas vẫn rất cao.

John Donahoe trong cuộc gọi tuần này bày tỏ sự lạc quan về thế mạnh của Nike tại Trung Quốc,“ngày nay chúng tôi là thương hiệu thể thao lớn nhất ở đó”, theo BBC trích lời, thế nhưng “nịnh” lấy lòng, thì vẫn phải có một câu thật lớn lao và buồn cười.

Ca sĩ Khánh Ngọc: cuộc đời của một đại minh tinh và đại mỹ nhân

Ca sĩ Khánh Ngọc, nữ ca sĩ ngọt ngào và đầy quyến rũ của nền âm nhạc miền Nam, khi ra đi ở tuổi 85, người ta mới có dịp nhìn lại một cách trọn vẹn cuộc đời và sự nghiệp của bà. Nếu một miền Nam rộng lòng hơn, cuộc sống của những năm 50-60 không quá khắc nghiệt thị phi, thì chắc nền văn nghệ tự do Việt Nam lại có thêm nhiều tác phẩm hay, nhiều điều độc đáo hơn với sự góp mặt của người nghệ sĩ tài sắc vẹn toàn này.

Tại miền Nam California, Hoa Kỳ, ngày 14/5, tin về việc bà ra đi đã làm không ít người trĩu nặng thương tiếc.

Cần phải nói rằng, vào thời của bà, thập niên 50, việc tìm thấy được một ca sĩ giỏi, đẹp và chấp nhận cuộc đời là đứng trên sân khấu là không phải dễ. Phải trải qua một nền Tây học, mạnh mẽ về tinh thần và có đủ khả năng thu hút công chúng mới có thể trụ nổi. Hơn thế, ban hợp ca Thăng Long khi có mặt bà trong gia đình nghệ sĩ của mình, đã tỏa sáng thêm bội phần, từ lúc bà trở thành vợ của nhạc sĩ Phạm Đình Chương vào năm 1953.

Vốn có dòng máu nửa Hoa, nửa Việt (cha của bà là người Minh Hương) nên sắc đẹp của nữ ca sĩ Khánh Ngọc đậm đà và sắc sảo, một lợi thế vô cùng khiến khán giả ca nhạc lẫn người hâm mộ điện ảnh thời ấy đều yêu mến.

Tiểu sử của bà được ghi chú khá đơn sơ:  tên thật là Hàn Thị Lan Nam, sinh năm 1936 (có nơi ghi là 1937). Từ thuở bé, lúc mới năm 12 tuổi, Khánh Ngọc là học trò của đôi nghệ sĩ danh tiếng thời đó là nhạc sĩ Dương Thiệu Tước và ca sĩ Minh Trang. Nhận ra khả năng ca hát và trình diễn của cô học trò cưng, cả hai ông bà đã tìm cách giới thiệu Khánh Ngọc hát trên Đài Phát Thanh Pháp Á, vốn lúc đó họ có công việc là dựng chương trình ca nhạc hàng tháng.

Tâm tình lúc sinh thời, năm 2006, ca sĩ Khánh Ngọc nói rằng “một năm sau khi học với nhạc sĩ Dương thiệu Tước và ca sĩ Minh Trang, tôi được hát trên đài phát thanh. Cuộc đời ca hát của tôi kể như bắt đầu từ đó”.

Bà cũng kể rằng bài hát đầu tiên mà bà bước ra hát trước công chúng là bài “Tiếng Hát Lênh Đênh” của nhạc sĩ Từ Pháp, hát ở rạp Nam Việt, Sài Gòn. Lúc đó, các rạp chiếu phim thường không chiếu chỉ một suất một ngày. Và trước giờ chiếu phim, thì các chủ rạp thường tổ chức thêm các chương trình ca nhạc ngắn với những giọng ca ăn khách để thu hút người tới. Bà Khánh Ngọc kể rằng nhiều rạp lúc đó đã mời bà hát như vậy trong tuần. Nói một cách nào đó, người đắt show, và “chạy show” liên tục đầu tiên vào thập niên 1950, có quảng cáo tên trước rạp như Nam Việt, Nam Quang, Văn Cầm, Đại Nam… chính là ca sĩ Khánh Ngọc.

Bối cảnh miền Nam sau 1954, chính phủ Việt Nam Cộng Hòa ra sức dùng văn nghệ để nói cho người dân hiểu sự khác biệt chính trị giữa hai miền, nên đã mời các đoàn làm phim, đạo diễn nước ngoài đến Việt Nam, dựng lên các tác phẩm về việc xây dựng một chế độ có chính nghĩa quốc gia. Năm 1955, đạo diễn người Phillippines là ông Gerardo De Leon đến Sài Gòn để tuyển diễn viễn chính của bộ phim Exodus, tên tiếng Việt là Ánh sáng Miền Nam. Bà Khánh Ngọc cho biết là đoàn đã thử với rất nhiều diễn viên nhưng chưa vừa ý, cuối cùng, khi đến xem chương trình nhạc cảnh “Được mùa” của ban Hợp ca Thăng Long tại rạp Việt Long, thì đạo diễn Gerardo đã xin cho gặp mặt ca sĩ Khánh Ngọc ngay, và mời bà vào vai chính phim đó.

Sự tham gia của ca sĩ Khánh Ngọc và tài tử Lê Quỳnh đã đem lại thành công rực rỡ cho phim đó. Đại hội điện ảnh Phi Luật Tân vào năm 1956 đã bầu chọn Exodus là phim xuất sắc nhất. Đây là cũng là bộ phim tái dựng lại khung cảnh hàng hàng lớp lớp người không muốn ở với chế độ Cộng sản Miền bắc để vào Nam. Quảng cáo cho phim này, đạo diễn Gerardo nói đã có đến 800.000 người tham gia vào những đại cảnh xuống tàu.

Ngay sauđó, ca sĩ Khánh Ngọc nhận được lời mời với 3 phim nữa, là Đất lành (giải thưởng Danh dự ở liên hoan phim Tây Đức -1957), Chim Lồng và Ràng buộc. Tâm tình trên Tuần báo Truyện Phim số 46, 1958, bà kể lại rằng "giấc mơ điện ảnh đã đến với tôi trong một đêm đẹp trời giữa lúc tôi không ngờ nhất".

Điện ảnh đã cất cánh cho ca sĩ Khánh Ngọc một khung trời mới, nhưng điện ảnh cũng là lối rẽ, khiến đời bà gặp muôn vàn trắc trở về sau.

Năm 1958, khi cùng nhạc sĩ Phạm Duy đi sang Hồng Kông để thực hiện phần âm thanh hậu kỳ cho phim Đất Lành, tình cảm của đôi nghệ sĩ này đã nảy sinh. Trong giới nghệ sĩ nhỏ bé của Sài Gòn và trong thế giới văn nghệ còn nhỏ hẹp của người Việt, câu chuyện này đã khiến nhạc sĩ Phạm Đình Chương, chồng của ca sĩ Khánh Ngọc im lặng đau khổ, và cuối cùng thì muốn làm rõ chuyện một lần cuối.

Rồi trong một lần nhạc sĩ Phạm Duy và ca sĩ Khánh Ngọc cùng nhau, đi xe hơi ra Nhà Bè, nhạc sĩ Phạm Đình Chương đã cho chiếc xe traction của mình đuổi theo chiếc xe của Phạm Duy, Khánh Ngọc, và ép đầu xe dừng lại, để chấm dứt mọi thứ đúng nghĩa của nó. Cuộc chạm trán định mệnh đó đã khiến một ca sĩ, diễn viên điện ảnh tài danh của Việt Nam chia tay chồng, rời bỏ nước và mang theo con trai đến sống tại Hoa Kỳ. Và kết thúc đó cũng mang lại hai ca khúc bất hủ của âm nhạc Việt Nam là Nửa hồn thương đau của nhạc sĩ Phạm Đình Chương, cùng Tôi còn yêu của Phạm Duy.

Một bên là bài hát tím thẫm muộn phiền, mà những bạn bè của nhạc sĩ Phạm Đình Chương nói là cột mốc biến đổi đời ông, khiến đến 10 năm sau này của một nhạc sĩ tài hoa và thơ mộng, chỉ tràn ngập những nốt nhạc đau đớn lặng lẽ. Còn Phạm Duy thì chưa bao giờ dám nói mình là kẻ đúng, nhưng lại chân thành thố lộ, vì biết rõ cung đời của mình, tính cách của mình hoang dại ra sao, khi  cất tiếng hát “tôi còn yêu, tôi cứ yêu”.

Và nếu không có một  bóng hồng tài sắc mang nặng ngang trái trong đời mình như nữ ca sĩ Khánh Ngọc, thì làm sao âm nhạc có thể đẹp đẽ và ngất sầu trong ý nhạc như “Tình vui trong phút giây thôi, ý sầu nuôi suốt đời. Thì xin giữ lấy niềm tin, dẫu mộng không bền”. (Tình khúc thứ Nhất, nhạc Vũ Thành An, lời Nguyễn Đình Toàn).

Giờ thì cả ba nghệ sĩ đó, lại gặp nhau ở đâu đó rất xa. Hình bóng, tiếng hát và cả tính cách của họ in đậm trong lịch sử âm nhạc Việt Nam. Trên các trang bình luận, cũng có không ít lời khen tiếng chê về cuộc đời của họ. Nhưng có sao đâu, mọi thứ đã như tro bụi đi qua. Họ đã sống và chấp nhận, gánh chịu bằng chính cuộc đời của mình – mà giờ đây cả ba đã hằn lên thời gian, thành bức tranh vô giá về tình yêu, hoang dại và nỗi buồn của đời nghệ sĩ.

Xin ngã mũ chào, Ở đâu đó, vào tuổi 85, người nữ minh tinh điện ảnh đầu tiên của Miền nam Việt Nam tự do, đã thong thả cất bước ra đi.

Lây lất trong đại dịch

Trong ngày giãn cách đầu tiên ở Sài Gòn, và cũng lần đầu tiên, tôi chợt nghe được bà cụ gần nhà nói về đại dịch, theo cách nhìn của bà “Nếu chết thì tới luôn, chứ lây lất vầy mệt quá”.

Bà cụ đã vượt quá tuổi 60, tức số tuổi mà đợt giãn cách nhắc nhở là nếu không có việc gì thì đừng ra ngoài. Bà ngồi ở trước thềm nhà, mắt nhìn mông lung, không buồn, không vui, và nói vậy.

Sài Gòn, hay Việt Nam, đã có đủ kinh nghiệm về giãn cách từ năm 2020. Có thể nhìn chung, xã hội Việt Nam sốt sắng hợp tác toàn diện trước những mệnh lệnh từ chính phủ, từ các phương thức phòng chống, cho đến việc chịu nhốt mình trong nhà, đồng thuận với cả những barie kẽm gai đột nhiên xuất hiện chận ngay trước ngõ nhà mình. Những người ít ỏi cố vượt các quy định, thường bị mạng xã hội và báo chí lên án không khác gì tội phạm.

Và chắc vì vậy, bạn của bà cụ gần nhà, là một người bán xôi dạo, cũng đã gần 70 tuổi, cũng tuân theo quy định, không thấy xuất hiện với tiếng rao quen thuộc của mình. Đó là một phụ nữ gầy gò, nhỏ con và sống bằng những gói xôi nhỏ, gói lá chuối nguyên bản hằng ngày. Không biết bà cụ bán xôi ấy sẽ lây lất những ngày này ra sao?

Trên một trang facebook, tôi đọc thấy một phụ nữ mặc trang phục thể thao, diễn tập trong nhà và ghi chú vui vẻ rằng mọi người chẳng có gì cần phải lo lắng đâu. Cô ấy nói hãy tận dụng thời gian này để vui chơi, tập luyện và thư giãn chờ dịch đi qua. 

Nhưng người phụ nữ đó thật may mắn, vì có thể lạc quan với cuộc sống không quá khó khăn. Vì khi chúng ta cố hò hét trong bầu trời màu hồng đằng trước, phía sau, vẫn có hàng ngàn, hàng chục ngàn người đang quay quắt, tự sinh tự diệt trong lúc này. Trong cách nói của các quan chức nhà nước, thì vẫn luôn “no one left behind” như mọi quốc gia khác. Nhưng nếu không thử quay đầu nhìn lại và tỉnh táo nhận ra, làm sao biết ai đang đuối sức ở ngay sau mình?

Thống kê trên trang Trung tâm báo chí thành phố, viết rằng từ năm 2016 đến nay, có 67.000 hộ nghèo (chiếm 3,36% tổng số dân) và hơn 48.100 hộ cận nghèo, và quả quyết là đến nay đã cơ bản giải quyết xong. Bản tin tuyên bố là năm 2020 đã dứt điểm, chỉ còn 1% hộ nghèo. 

Thật bất hợp lý và ngớ ngẩn. Nghèo là một biến động không ngừng, và chỉ số biến động đó còn tùy thuộc vào rất nhiều thứ của cả quốc gia và thế giới. Không thể rượt đuổi một chuẩn mực cũ của 5 năm trước, rồi sau đó treo băng-rôn, bắn pháo hoa là đã hoàn thành chỉ tiêu diệt nghèo của hôm nay.

Cũng trong cuối năm 2020, Khái niệm về nghèo, chuẩn nghèo được sắp đặt lại. Theo Nghị định 07/2021/NĐ-CP quy định chuẩn nghèo đa chiều giai đoạn 2021 – 2025, thì nghèo được tính theo thu nhập khi làm tiền có 1,5 triệu đồng/người/tháng (với khu vực nông thôn), và 2 triệu đồng/người/tháng (khu vực thành thị).

Đây cũng là một cách tính lạc hậu kinh hoàng với thời thế. Ở những thành phố lớn như Hà Nội, Sài Gòn, Đà Nẵng… sống được với 4 triệu đồng/người/tháng đã là chuyện vật vã khó tin. Những người bán cóc ổi trước quán nhậu, những người bán vé số mỗi ngày bên đường vẫn thấy, và với cả cụ bà bán xôi mà tôi biết, có thu nhập gấp đôi số đó, tức 8 triệu đồng/tháng cũng không vùng vẫy nổi để thoát khỏi chữ nghèo.

Dù có nói gì đi nữa, đại dịch và giãn cách là cú tát nổ đom đóm mỗi ngày đối với người nghèo, với buổi sáng thức dậy, loay hoay nặn túi dè sẻn chi xài, nhìn tiền học của con cái mà điếng người, ám ảnh ngày đóng tiền nhà sắp đến... Câu chuyện một nam thanh niên chạy Grab nhảy cầu Bình Triệu (quận Bình Thạnh, Sài Gòn) vào cuối tháng 5 do dịch bệnh kéo dài, khó khăn chồng chất suốt hai năm nên tuyệt vọng, là một ví dụ rất rõ.

Từ đầu năm 2021 đến nay, các vùng, khu vực bị phong tỏa để tránh lây nhiễm xuất hiện liên tục ở nhiều nơi. Sài Gòn cũng rơi vào tình trạng như vậy. Dĩ nhiên, trong các vùng phong tỏa ấy, có người bệnh lẫn kẻ lành, nhưng ai cũng chấp nhận vì đó là chuyện chung của quốc gia. Do vậy, cũng đến lúc, chính quyền nên thiết thực và ráo riết xem sự khó khăn, cùng quẩn của người nghèo trong lúc này là bộ mặt và tư cách quốc gia, mà mình đang có trách nhiệm.

Thật khó nghĩ về chuyện đóng, khóa một khu vực mà phó mặc họ tự sinh tồn ra sao. Với kinh nghiệm của năm 2020 về chống dịch và dân khó, chính quyền tối thiểu nên nghĩ đến các loại tem phiếu thực phẩm ngày, nhu yếu phẩm tuần, dành cho những gia đình, hộ, công dân khó khăn đang hết lòng hợp tác với việc phong tỏa. 

Người dân có thể giúp nhau. Hàng xóm có thể chuyền gạo, bánh cho nhau, nhưng nếu trong tất cả những hành động đó không có gương mặt của chính quyền, thì dù có gọi là chống dịch thành công, cũng chẳng vẻ vang gì khi thiếu phần đạo đức nhà nước với công dân mình.

Không thể cái gì cũng đẩy vào xã hội hóa – dân tự lo nhau. Nếu chống dịch thành công và bộ mặt nhà nước rạng rỡ, nó cần là ánh sáng chung, có từ cả những gương mặt những người nghèo khó trên đất nước này.

Mới đây, trên mạng xã hội lan truyền biên lai tính tiền đợt cách ly của một người, gần 6 triệu rưỡi, khiến không ít người đọc và thót tim. Đây hoàn toàn là kiểu dịch vụ trọn gói, phối hợp giữa nhà nước và nhà thầu, không có sự hỗ trợ nào được nhìn thấy. Một người chạy xe Grab lớn tuổi vào buổi sáng cuối tháng 5, trên đường đi vắng hoe, cứ quay đầu hỏi đi hỏi lại “mình không có tiền, được trả góp không chú? Mà mình có bảo hiểm y tế có được tính vô không chú?”.

Những câu hỏi như vậy, vọng lên từ dân nghèo, chỉ chính phủ mới có thể trả lời.

Năm thứ hai của đại dịch Covid mở ra nhiều cái nhìn về cách ứng xử ở mỗi quốc gia, đối với công dân của mình. Bất luận đó là hình thức kiểm soát nghiêm ngặt nhất cho đến các biện pháp tự do miễn dịch cộng đồng, điều quan trọng nhất vẫn là những bài tính có gương mặt con người.

Tức, con người sẽ tồn tại, chịu đựng hay sống sót qua các cơn dịch như thế nào. Và thế giới sẽ quay lại đời sống bình thường của mình ra sao, vuốt mặt nhìn nhau, với phần nhân loại đã được loại trừ.

Nói đến đây, lại nhớ câu chuyện trước con hẻm nhà mình. Dì bán café cóc, sống mòn bằng từng ly café mang đi hiếm hoi, lây lất trong những ngày đại dịch năm 2020. Tiền bán cả ngày không đủ bữa chợ hôm sau, Dì thuộc hàng nghèo nhất xóm. Nghe tổ trưởng khu phố gọi làm đơn xin hỗ trợ từ quỹ 62.000 tỷ của nhà nước, Dì mừng hết lớn, điền ngay. Ấy vậy mà ít lâu sau, nghe đồn có người được lãnh tiền, Dì rón rén theo tổ trưởng, hỏi thăm, thì được trả lời rằng “có nguồn kinh doanh, tức là không có gì khó khăn, nên không được tiền hỗ trợ”.

Phỏng vấn Ls Võ An Đôn: "Ls Hòa mất niềm tin vào nền tư pháp là điều có thật?"

Sự kiện luật sư Lê Văn Hòa, thuộc Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội, từng là Vụ trưởng Ban Nội Chính TW tuyên bố 'hết niềm tin vào tư pháp', và tuyên bố bỏ nghề, đã gây xôn xao không ít trên những dòng tin không thuộc báo chí Nhà nước vào những ngày cuối tháng 5-2021.

Có thể nói, điểm tan vỡ trong niềm tin lớn nhất của ông Hòa, là khi ông tham gia vào nhóm luật sư bào chữa miễn phí cho người dân làng Đồng Tâm, trong vụ 3000 công an nửa đêm đột nhập tấn công làng, thảm sát cụ trưởng lão Lê Đình Kình. Những lần ra tòa, và thất vọng trước lý lẽ kết tội người dân, ông Hòa đã từ đó chuyển dần sang tâm trạng từ bỏ. Khép kín không trả lời thêm về sự kiện này, cho tới nay.

Ở vị trí một luật sư tâm huyết với việc bảo vệ công lý, luật sư Võ An Đôn (sinh năm 1977, sống tại Phú Yên) đã bị rút thẻ hành nghề, như một cách răn đe với giới luật sư muốn hành động chỉ dựa trên chuẩn mực hiến pháp và pháp luật.

Trao đổi với luật sư Võ An Đôn, một người bị tước thẻ hành nghề, về câu chuyện một luật sư tự bỏ thẻ hành nghề, ông tâm tình cho biết cảm giác của mình.

Chào luật sư Võ An Đôn, chắc anh cũng nghe qua chuyện luật sư Hòa vừa tuyên bố bỏ nghề, gây xôn xao trong dư luận?

Tôi đọc trên facebook, nghe qua về chuyện của luật sư Hòa từ bỏ nghề luật sư vì “mất niềm tin vào ngành tư pháp Việt Nam”, nhưng tiếc là trước đây tôi không có dịp tiếp xúc với anh ấy. Thật ra, với suy nghĩ riêng của tôi, việc từ bỏ của luật sư Hòa có thể gọi là hành động đúng đắn và sáng suốt.

Anh có thể nói rõ hơn, vì sao hành động tự bỏ thẻ hành nghề luật sư của ông Hòa lại là “sáng suốt”?

Nghề luật sư và những câu chuyện của nó thì không phải chỉ có anh Hòa, mà gần như ai cũng biết cả. Nhưng để nói thẳng ra và từ bỏ, thì đó chính là một bản lĩnh hiếm. Nói về chán, thì nhiều người chán lắm rồi anh à, nhưng là nghề nghiệp thì từ bỏ thì sống bằng gì, năm tháng tu học kể như bỏ.

Lâu nay, nhìn là thấy, luật sư ở Việt Nam xuất hiện nhiều trường hợp chỉ làm đẹp thôi chứ không còn tác dụng hay ý nghĩa gì. Ngoài việc im lặng xoay sở do hiểu nội tình hoặc chạy án thì thôi, chứ nếu là luật sư chân chính, dựa mọi thứ chỉ dựa vào luật thì hiếm khi nào thành công lắm. Anh có ra tòa nói hay cách mấy cũng không ai thèm nghe mình. Thỉnh thoảng có những thứ bày ra tuyệt đối không thể chối cãi thì mới gọi là thắng kiện thôi. Chỉ dựa là tinh thần công lý thôi thì không hiệu quả.

Nên mới nói, nhiều luật sư chạy án, đôi khi không phải vì tiền mà muốn cố đem lại lợi ích đúng cho thân chủ của mình.

Nghề luật sư vẫn còn nhiều người làm việc, vì đã bỏ bao nhiêu năm ra học hành, sống với nghề thì cố nhịn để làm nghề. Nhưng nếu đã va chạm với tòa án, tố tụng… và thấu hiểu, thì có một cuộc sống không khó khăn hoặc có nghề tay trái,  nhiều người dễ dàng từ bỏ vì quá mệt mỏi.

Ngay khi Luật sư Hòa tuyên bố từ bỏ, ông nhận được tâm thư kêu gọi nên thay đổi ý định. Một trong những lời khuyên ấy, là nên cố gắng chèo chống vì lẽ phải: Nếu người tốt bỏ đi, thì cái xấu, cái ác sẽ có thêm một vùng lợi thế…?

Tôi có đọc vài thư như vậy, và nghĩ rằng có thể không phải họ chỉ khuyên anh Hòa, mà mặt khác còn tự an ủi cho chính mình, nhận sự việc để đánh động xã hội. Một người bỏ cuộc, những người còn lại đang cố gắng với lý tưởng nghề luật sư sẽ cảm thấy cô đơn hơn.

Thật ra, giới luật sư cũng phản ứng nhiều, khi thấy nghề nghiệp và lòng tự trọng bị tổn thương. Từ năm 2015, nhiều sự phản ứng và ra tòa chống án gọi là bỏ túi đã diễn ra nhưng đều bị vùi dập. Chẳng hạn ở miền Trung thì có sự kiện của tôi (LTS: luật sư Võ An Đôn, bị rút thẻ hành nghề), rồi đến vụ Phạm Công Út ở Sài Gòn. Rồi Hà Nội thì có anh Trần Vũ Hải. Có thể người ta nói là luật sư này A, B có sai phạm gì đó, nhưng mượn cái cớ đó, vào thời điểm cần thiết, thì họ ra tay ngay. Vẫn có những luật sư phục tùng nhà nước, sai phạm được biết nhưng chưa cần thiết thì không bị đụng đến.

Những ví dụ đó, đủ để răn đe nên ai thấy đều thủ thế. Nên qua các lời khuyên như “nếu rời bỏ thì cái xấu, cái ác lại có lợi thế”… chỉ là người ta nói vậy thôi, chứ không thể làm gì, ít nhất là trong một thời gian dài nữa. Anh Hòa tuyên bố “mất niềm tin vào ngành tư pháp”, là một điều có thật mà giới luật sư ai cũng biết.

Tòa án Việt Năm từ năm 2019 đến nay đã diễn ra nhiều điều khó tin, như luật sư bị từ chối tranh tụng, điện cúp vào lúc thẩm phán bế tắc trả lời, người bào chữa bị khiêng ra khỏi tòa khi chất vấn sắc sảo…  Ai cũng thấy các câu chuyện đáng giận từ tòa án… Nhưng còn luật sư đoàn, một tổ chức nghề nghiệp như vậy sao không lên tiếng bảo vệ cho người của mình, dù là dựa trên lý lẽ luật pháp?

Ai cũng buồn, cũng tức giận nếu thấy tòa án không có công lý, không minh bạch. Nhưng cũng không ai dám mong các luật sư đoàn lên tiếng để hỗ trợ. Đứng đầu các luật sư đoàn, bắt buộc phải là đảng viên. Mà nếu vậy thì anh có chức, có đảng, bắt buộc phải nghe theo chỉ đạo chứ không thể vì một cá nhân hay sự kiện nào được, dù đó là điều cần thiết. Đặc biệt là những luật sư không đảng viên thì có lên tiếng ở luật sư đoàn, giống như góp ý thôi, không ai nghe cả.

Giờ đây là một người tự do, nhưng hiểu biết luật, anh có còn ức chế hay tức giận khi đối diện với những bất công, nhưng bị buộc phải im lặng nhiều điều để giữ nghề như trước đây?

Lúc còn là luật sư, tôi đã nói về chuyện tòa án, về tiêu cực, bất công trong các phiên tòa… và cũng dự đoán được điều gì sẽ đến cho tôi và những người khác về sau. Do đó, khi nghe tin về trường hợp “mất niềm tin vào nền tư pháp Việt Nam” của luật sư Lê Văn Hòa, tôi cũng không quá bất ngờ. Việc từ bỏ của anh Hòa gây xúc động cho đồng nghiệp và những người mang chung tâm trạng, nhưng dù có tuyên bố như tố cáo đi nữa, cũng không ăn thua gì với hiện trạng tư pháp lúc này.

Tôi nói không ăn thua, là bởi mọi vụ án đều đi qua lăng kính chính trị chỉ đạo. Trước tuyên án thường bao giờ cũng họp để nghe chỉ đạo về kết quả vụ án. Nên khi luật sư có nói thể nào, viện kiểm sát từ chối tranh luận, thẩm phán bỏ chút thì giờ như lắng nghe rồi phán thôi. Không có ý nghĩa thực tế gì. Chỉ có thể thay đổi, cải cách thật sự toàn diện mới hy vọng mọi thứ tốt hơn.

Tôi bước ra xa về với đời sống ruộng vườn nhưng cũng quan sát về các vụ án. Nhưng tâm trạng khác trước đây. Khi còn giấy hành nghề luật sư, tôi luôn nóng lòng muốn tham gia vào những vụ án oan sai hiện rõ và góp phần đòi công lý. Nhưng giờ là khán giả, tôi lại thấy nỗ lực không ngừng của các luật sư hôm nay cũng chẳng khác gì tôi trước đây. Chỉ nghĩ rằng thương cho dân Việt Nam mình, chỉ còn thấy rất buồn vậy thôi anh.

Do máu nghề nghiệp cứ thúc đẩy, thì khi không là luật sư chính thức, tôi vẫn nhận tư vấn các vụ án, viết đơn hoặc nhận ủy quyền ra tòa (luật vẫn cho phép), thế nhưng tuyên truyền của chính quyền vẫn bao vây và ngăn chận người dân đến với tôi, dọa rằng tôi là “phản động”, dính đến tôi thì kiện tụng nhất định sẽ thất bại… nên thỉnh thoảng, những người dân nào đã oan ức tận cùng, nhưng vụ đòi công lý đã cùng đường rồi mới dám tìm đến gặp tôi, bởi họ không còn biết sợ là gì nữa. Thậm chí có những vụ án kiện tụng bình thường, phía bên tòa án khi biết tôi là người tư vấn hay giúp đỡ gì thì cũng nói riêng với người đứng tên đơn là nên đổi người mới hy vọng có kết quả.

Và hôm nay, anh đang vẫn sống như một nông dân, và dành thời gian để tư vấn, điền đơn… giúp cho những ai đang gặp khó khăn và cần đến một tiếng nói về luật pháp…?

Tôi vẫn sống với cuộc đời làm nông của mình, và thỉnh thoảng vẫn dùng khả năng học luật của mình để giúp đỡ miễn phí cho những ai cần đến. Tôi vẫn sống như mình đã từng sống từ đó đến giờ, không có gì thay đổi. Hôm qua tôi đã nói như thế nào, hôm nay tôi vẫn sống và nói như vậy.

Vâng, cám ơn luật sư Võ An Đôn.