Wednesday, December 17, 2014

Khi người nghệ sĩ xuống đường

image



Thật khó tưởng tượng nổi đêm cuối cùng của cuộc Cách Mạng Dù ở đường Harcourt Road tại khu Admiralty, khi hàng ngàn cảnh sát Hồng Kông được trang bị tận răng đánh đập, bắt bớ... những người biểu tình, trong đám đông quả cảm đó, có cả nữ ca sĩ Denise Ho (Hà Vận Thi). Mặc một chiếc áo thun đen và tay cầm chiếc dù vàng, gần như không trang điểm, người nữ ca sĩ lừng danh của dòng Canto-pop này bị lôi đi cùng với nhiều người khác, lẫn trong tiếng hô uất nghẹn của giới sinh viên đòi dân chủ "rồi chúng ta sẽ quay trở lại".

Đêm cuối ấy, đã có khoảng 10.000 người tham dự và chứng kiến, họ chọn cách chấp nhận cuộc đàn áp để ghi vào lịch sử nhân loại, như một chứng cứ ô nhục về một chế độ độc tài. Những giọt nước mắt của người biểu tình đã rơi trong đêm đó, từ những những người vô danh cũng như của những người rất nổi tiếng.

Không khác gì số phận của các ngôi sao như Châu Nhuận Phát, Lưu Đức Hoa, Lương Triều Vỹ, Hoàng Thư Sinh... Giờ đây tên của ca sĩ Denise Ho đã nằm trong danh sách đen của Bắc Kinh, bị coi như những kẻ cứng đầu và nguy hiểm. Họ sẽ bị ngăn cấm, bị đe doạ... trong cuộc sống ngày thường cũng như có thể bị ám hại  bởi chính quyền của ông Tập Cận Bình trong nay mai. Với người nữ ca sĩ 37 tuổi này, có lẽ cô đã hình dung trước tất cả mọi thứ khó khăn nhất sẽ đến, nên chọn lựa của cô là dứt khoát đứng về phía giới đấu tranh đòi dân chủ cho Hồng Kông. Tờ L.A Times mô tả rằng khó ai tin được rằng người nữ ca sĩ từng có đến 15 giải thưởng âm nhạc, sự nghiệp rất vững chắc này lại len lỏi trong đám người biểu tình, tranh phục đơn sơ nhất, để cất tiếng đấu tranh, chấp nhận rủi ro từ việc Bắc Kinh tức giận và trả thù hèn hạ.

Ở rất nhiều nước sống trong chế độ độc tài, đặc biệt tồi tệ là ở Châu Á, những nghệ sĩ dám cất tiếng nói khác biệt với chính quyền, cũng đồng nghĩa với việc tự sát của nghề nghiệp hay chấm dứt cuộc sống không còn bình yên nữa. Ngay khi các ngôi sao điện ảnh Lưu Đức Hoa, Châu Nhuận Phát, Lương Triều Vỹ... bị cắt bỏ mọi hình ảnh và hoạt động trong đại lục, thì Bắc Kinh cũng lạnh lùng thông báo cho ca sĩ Denise Ho rằng toàn bộ các chương trình biểu diễn của cô từ đây về sau ở đại lục sẽ phải ngừng vô thời hạn. Tệ mạt hơn nữa, các cơ quan văn hoá của Trung Quốc đã gửi công văn đến hàng trăm công ty, tổ chức... cảnh báo rằng sẽ chịu thiệt hại nếu cộng tác với những văn nghệ sĩ đã xuống đường trong phong trào bất tuân dân sự.

Lâu nay, thị trường giải trí ở Hồng Kông bị sụt giảm lớn, nhất là sau năm 1997, khi vùng đất này được người Anh trả về cho Trung Quốc. Chế độ kiểm duyệt đã khiến cho vùng đất linh hoạt này trở nên đờ đẫn và nhàm chán so với danh tiếng từng có. Thu nhập của các nghệ sĩ Hồng Kông chỉ còn tạo ra được ở đại lục, vì họ còn chút mới lạ và không khác gì như những Hoa kiều với người dân đại lục. Với ca sĩ Denise Ho, gần đây 80% thu nhập cô có được đều là thị trường ở các điểm diễn trong đại lục. Quyết định của Bắc Kinh nhắm vào "nồi cơm" của giới văn nghệ sĩ đã tác động mạnh đến mức trong giới giải trí ở Hồng Kông, đã có nhiều người hối hả tuyên bố mình không có gì dính đến đám "phản động" ấy. Đạo diễn Vương Tinh (nổi tiếng với loạt phim Người trong giang hồ, Thần bài...) vội vã lên trang mạng xã hội Vi Bác để chỉ trích ca sĩ Denise Ho và nói rằng mình đã thôi không còn bạn bè gì nữa. Hành động này của Vương Tinh cũng chỉ nhằm bảo vệ cho loạt phim của mình mới vừa quay xong không bị tổn hại từ Bắc Kinh.

"Tất cả là vì tiền", nhà biên kịch Bằng Minh Chí bình luận vậy. Cũng vì lý do này mà nghệ sĩ saxo Kenny G đã vội vã phủ nhận thái độ ủng hộ của mình với cuộc Cách Mạng Dù, ngay sau khi Bắc Kinh đe doạ chấm dứt việc lưu diễn của ông ta ở Trung Quốc.

Sự khủng bố của Bắc Kinh đối với những người đấu tranh cho dân chủ ngày càng tăng. Sức ép dành cho giới nghệ sĩ lại mỗi lúc một nhiều hơn. Con số những nhạc sĩ, ca sĩ, nhà văn, diễn viên... ở Hồng Kông  cho đến nay bị ghi vào sổ đen là 47 người, và sẽ còn tăng nữa, trong thời gian tới. Bên cạnh đó, Tân Hoa Xã còn phát đi thông báo vào ngày 2/12/2014, cho biết Tập Cận Bình sẽ tái lập chính sách cải tạo văn nghệ sĩ Trung Quốc, bằng cách cho Tổng cục đặc trách báo chí, đài phát thanh, truyền hình và phim ảnh Trung Quốc cưỡng bức các nghệ sĩ có "vấn đề" về các khu lao động xa để học tập tư tưởng lành mạnh. Các đợt cưỡng bức này có thể liên tục, cứ 3 tháng một lần. Các nhân vật như ngài Ngải Vị Vị có thể đều nằm trong tầm ngắm của cơ quan này.

Việc cất lên tiếng nói về lẽ phải, đã ngày càng thưa thớt người hơn, đặc biệt với những người được coi là trí thức hoặc có tên tuổi trong xã hội. "Nồi cơm" hay sự hèn nhát đã sản sinh ra rất nhiều lý do để thoái thác tranh đấu hoặc nguỵ biện cho việc thoả hiệp với cái ác. Trong cuộc Cách Mạng Tăng Bào (Saffron Revolution) năm 2007 ở Miến Điện, có hơn 400.000 tu sĩ và thường dân xuống đường chống lại chế độ độc tài quân sự, nhưng chỉ có 2 trong số hàng ngàn văn nghệ sĩ được ghi nhận đã bước xuống đường vì danh dự và trách nhiệm với tổ quốc là danh hài Zargana và ngôi sao điện ảnh Kyaw Thu.

Ở Hồng Kông ngày nay, người ta dễ dàng tìm thấy những gương mặt rạng rỡ nụ cười như Thành Long trong hình ảnh bợ đỡ chính quyền, hoặc những người im lặng xa lánh những ung nhọt trong đời sống với lời biện minh "lo làm ăn, ổn định để phát triển". Và cũng chính vì vậy giữa những vũng lầy danh lợi và hèn nhát, những gương mặt toả sáng như Hoàng Chí Phong, Châu Vĩnh Khang (Alex Chow)... hay nữ ca sĩ Denise Ho đã tạo nên một nguồn cảm hứng bất tận cho một thế hệ.

"Điều chúng ta tranh đấu hôm nay, là cho tương lai của Hồng Kông, cho con cháu của chúng ta. Nếu từ bỏ cuộc tranh đấu này, đồng nghĩa chúng ta từ bỏ tự do và tương lai của Hồng Kông", Denise Ho đã nói trong đêm cuối của cuộc Cách Mạng Dù, nhiều người đã khóc và thề sẽ quay lại. Gương mặt quả quyết và điềm đạm của Denise Ho đã in sâu trong trí nhớ rất nhiều người, gương mặt của một người yêu tự do và quả cảm. Và đó, có thể là một trong những nguồn sức mạnh để người dân Hồng Kông tái tập hợp và xuống đường cho tương lai của chính mình.

image

Thursday, December 11, 2014

John Lennon mang giấc mơ tặng đời sau

Hơn 3 thập niên sau tiếng súng nổ cướp đi cuộc sống của mình ở Manhattan, thành phố New York, Mỹ, có lẽ John Lennon vẫn chưa tìm thấy lời giải cho mình về một thế giới không chia rẽ và đầy thương yêu. Tuy vậy, dường như ông vẫn có một phương thức độc đáo trong việc trao giấc mơ của mình cho thế hệ sau, mỗi lúc một rộng lớn hơn.

Cuối tháng 11 vừa qua, với sự cho phép của bà Yoko Ono, tổ chức Unicef đã đỡ đầu cho việc phát hành ca khúc Imagine của John Lennon trên toàn thế giới với một phiên bản miễn phí, trong đó có những phần được chừa trống, cho người hâm mộ tải về hát cùng với tiếng hát và hình ảnh của John Lennon.

Ứng dụng mới này có mặt trên Appstore với từ khóa là TouchCast, phần âm nhạc được mix sẳn như một loại nhạc nền hoàn chỉnh, cho chuyên gia âm thanh David Guetta thực hiện. Trên trang web của Unicef có tên imagine.unicef.org, những người chủ trương nói rằng họ muốn ca khúc Imagine của John Lennon được vang lên bằng mọi thứ ngôn ngữ trên địa cầu này, như một ước mơ được chia sẻ không biên giới. Tiền quyên góp gửi vào trang web này sẽ được dùng cho quỹ vận động nhận thức vể quyền trẻ em trong cuộc sống hôm nay.

Hành động này, cũng là cách mà tổ chức Unicef, bà Yoko Ono và nhiều nghệ sĩ khác trên thế giới muốn kỷ niệm 40 năm ca khúc này ra đời, cũng như không quên ngày oan nghiệt 8 tháng 2, năm 1980, khi một gã tâm thần đã dùng súng bắn chết John Lennon ngay trước cửa nhà của ông.

Như vậy, giấc mơ về thế giới hiền lương của John Lennon sẽ được trao lại cho thế hệ sau, như cách mà ông từng nói “Giấc mơ bạn thấy một mình, đó chỉ là giấc mơ. Nhưng giấc mơ mà 2 người cùng nhìn thấy, thì đó là hiện thực”. John muốn phá bỏ một hiện thực ngăn cách con người bởi màu da, văn hóa, tín ngưỡng… Ngay trong bản video đầu tiên của Imagine mà ông tung ra, John đã xây dựng một hình ảnh đầy ngụ ý khi ông ăn mặc như một tay cao bồi, còn bà Yoko Ono thì vận trang phục của thổ dân.

Ngày 20 tháng 11 vừa rồi, tại lễ kỷ niệm lần thứ 25 của Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền Trẻ em của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, các nghệ sĩ Yoko Ono , Hugh Jackman và thành viên nhóm nhạc ABBA Björn Ulvaeu đã trình diễn ca khúc này, và nhắc rằng trong thế giới tưởng chừng như văn minh hôm nay, trẻ em đang bị ứng xử tồi tệ và tinh vi nhất. Để đẩy mạnh cho chiến dịch này, một bản video công phu với sự góp mặt của hơn 100 khách mời gồm nhạc sĩ, diễn viên, vận động viên, chính trị gia… đặc biệt như Katy Perry , Adam Lambert , Courteney Cox và Lance Bass đã cùng trình diễn bài hát này.

Ít ai biết rằng Imagine được viết lên từ nguồn cảm hứng bất chợt và mãnh liệt của John Lennon, khi ông đọc quyển sách hướng dẫn hội họa của Yoko Ono có tên là Grapefruit. Với những sự mô tả trẻ thơ và lãng mạn của chủ nghĩa hippy như thi ca, Yoko Ono đã viết rằng “Hãy tưởng tượng khi bầu trời đang khóc và chúng ta là những đám mây bị tan chảy …” Từ những ý tưởng đó, John Lennon đã viết nên ca khúc Imagine. Chính ông nói rằng mình thật sự bị mê hoặc về một thế giới huyền ảo trong các trang sách đó. “Một quyển sách vĩ đại, mà tôi bị thiêu cháy tan tác trong đó”, John Lennon ghi lại trong nhật ký của mình.

Không chỉ có hát, trang web của Unicef khuyến khích những ai download bài hát này về, cùng hát, hãy ghi lại cảm nhận của mình về thế giới mình đang sống. Những người tham gia cũng có thể hiến tặng cho Unicef, để cùng tham gia các quỹ phúc lợi trợ cấp giáo dục, dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe và tiêm phòng, nước sạch và vệ sinh môi trường, thậm chí là lớn hơn nữa như bảo vệ và cứu trợ khẩn cấp cho trẻ em ở hơn 150 quốc gia và vùng lãnh thổ .

Giấc mơ của John Lennon để lại con con người không chì dừng lại ở đó. Những người yêu Beatles hay yêu John Lennon vẫn còn gặp lại hình ảnh gương mặt ngơ ngác và đôi kính tròn ở trong chương trình John Lennon Educational Tour Bus. Những chuyến xe bus có giá trị hơn 250.000 USD, trang bị như một phòng thu thanh hiện đại đã làm những chuyến đi dài ngày trong nhiều năm để đến các miền quê ở Châu Âu, huấn luyện miễn phí các chương trình đào tạo ngắn hạn, phát hiện tài năng và yểm trợ cho ước mơ âm nhạc của thanh thiếu niên.

Chương trình tìm tài năng sáng tác âm nhạc không biên giới với tên gọi John Lennon Songwriting Contest hàng năm, vẫn mời gọi trên trang jlsc.com nhằm tìm kiếm những thế hệ kế tục sự nghiệp âm nhạc nhân loại của ông. Giải thưởng cho bài hát được chọn có thể lên đến 20.000 USD, cùng với nhiều dự án âm nhạc dài hơi khác.

Thật khó tin là sau 40 năm, một ca khúc mộng mơ lại có thể mang đến nhiều cảm hứng như vậy. Ngay cả giới khoa học cũng bị thuyết phục một cách lạ lùng. Ngày 22 tháng 10 vừa qua, một nhà khoa học trẻ ở đại học University of the Republic, Uruguay đã đặt tên cho một giống nhện lông mới (Tarantula) vừa được tìm thấy ở rừng rậm Amazon, Brazil. Fernando Pérez-Miles, tác giả nghiên cứu loại nhện lông này nói rằng ông náo nức đặt tên cho động vật được phát hiện này cái tên John Lennon, vì quá hâm mộ tác giả cùa ca khúc Imagine.



Kỷ niệm 8-12-1980 / 2014 ngày mất John Lennon

Monday, December 8, 2014

Cây gậy của Bọ Lập

Trong buổi tối ngày 6-12, khi ngồi ngẫm nghĩ về Bọ Lập, điều tôi thắc mắc là người ta có cho ông mang theo cây gậy của mình hay không. Đơn giản vì đôi chân của ông đã rất yếu, Ngay cả khi có cây gậy kề bên, cũng ít khi nào người nhà để ông đi một mình.

Bọ Lập, tức nhà văn Nguyễn Quang Lập, một trong những nhà văn hiếm hoi của "bên thắng cuộc" mà tôi giữ quan hệ với tình thương mến như đối với một nhân sĩ. Ngoài việc viết xuống, có lẽ chất giang hồ trong con người Bọ Lập còn khiến cho công việc quan sát cuộc sống của ông trở nên tự do, đa chiều hơn, chia sẻ hơn.

Tôi nhớ đến cây gậy của ông, với dáng đi khập khiễng và nụ cười đầy sảng khoái. Những ngày tháng cuối cùng mà người Việt còn vượt thoát được những hàng rào công an chằng chịt để xuống đường chống Trung Quốc đưa giàn khoan xâm lấn trên biển, Bọ Lập hăm hở đi từ nhà ở Thảo Điền đến trung tâm Sài Gòn rất sớm. Đoàn người sải bước quá, bỏ quên lão già ở sau. Thậm chí bạn bè cũng không ai đợi. Cuối buổi, Bọ Lập chống gậy khập khiễng đi về một mình, vừa cười ha hả, vừa mắng "mấy thằng không ra gì, ỷ chân khoẻ đi nhanh, bỏ tau ở lại một mình".

Những người biết Bọ Lập, ai cũng nhớ rằng các rắc rối đến với ông rất sớm, từ đầu thập niên 2000, chẳng hạn như từ kịch bản phim "Không có Eva". Hội đồng duyệt do bà Nguyễn Thị Hồng Ngát chủ trì đã phê không duyệt cho kịch bản này được dựng thành phim vì cho rằng tác giả đã mô tả một khung cảnh đời quá u tối và bi quan. Chuyện kể này nhằm để làm rõ lời bàn tán của rất nhiều người rằng Bọ Lập khôn ngoan, gần đây chọn một phương thức phản kháng để "hợp thời".

Khi tôi viết những dòng này, Bọ Lập với căn bệnh tiểu đường có thể đang nằm đâu đó trong phòng tạm giam, lạnh lẽo và không thể tiện nghi như ở nhà của ông. Tôi từng chăm sóc mẹ mình nhiều ngày. Bà bị bệnh tiểu đường nặng và chân rất yếu. Ngay cả khi chống gậy vẫn phải có người trông. Ở trong phòng tạm giam đó, tôi ngẫm nghĩ, giống như mẹ tôi, rằng ai sẽ giúp cho Bọ Lập đi vệ sinh, ngay cả khi ông có cây gậy quen thuộc của mình.

Hồi giữa năm nay, Bọ Lập gọi tôi ra quán. Ông sợ tôi không đến vì biết rõ tính tôi không thích đám đông, nên gọi bắt nhà thơ Đỗ Trung Quân làm cam kết phải đưa tôi ra cho bằng được. Anh Quân gọi, mắng "thằng quỷ, mày làm gì mà để cho ông Lập ép cả tao". Lý do của buổi gặp mặt đó, chỉ là cớ để ông nhắc cho tôi biết rằng có "nhiều người quan trọng" khó chịu mấy bài phóng sự về bạo loạn ở Bình Dương của tôi. Khi đưa bài của tôi lên blog Quê Choa, ông nhận được điện thoại giọng lạnh lùng, bảo phải tháo xuống ngay nếu không muốn gặp rắc rối. Dặn tôi cẩn thận rồi lại dúi cho mấy cuốn sách của ông đã ký tặng sẳn. Bọ Lập ra về - cũng dáng đi khập khiễng và cây gậy ấy.

Trang blog Quê Choa đem lại cho ông không ít phiền phức. Trước khi vào phòng tạm giam theo lệnh chính thức của công an, Bọ Lập cũng đã làm quen với một sự giam hãm không tuyên bố từ rất lâu trước đó. Các mục viết thường xuyên của ông trên báo nhà nước đột nhiên bị cắt bỏ, thôi không cho cộng tác nữa. Các nơi làm việc bỗng lơ là và mất dần một cách khó hiểu. Nhà văn Thuỳ Linh ở Hà Nội kể rằng các kịch bản có tên tác giả Nguyễn Quang Lập bị từ chối liên tục. Đến mức, chị phải khuyên rằng nếu chỉ để làm nghề, thôi thì Bọ Lập thử lấy tên khác xem. Quả nhiên, kịch bản mang tên vô danh tiểu tốt nào đó thì lại được duyệt ào ào.

Trước và sau khi Bọ Lập bị bắt, không khí văn nghệ Việt Nam nói chung, và Sài Gòn nói riêng, mỗi lúc một căng thẳng. Những người bị bắt dù không lạ nhưng vẫn làm cho buổi cơm chiều của giới trí thức bị thảng thốt, ngàn ngạt. Đã có lúc tin đồn trên mạng bảo rằng có một danh sách đang được countdown từng ngày. Mọi người kháo nhau và cười rất kiêu bạc rằng Solzhenitsyn mô tả Quần đảo Gulag và nơi này không khác nhau là mấy. "Nghe đồn cái phòng để sẳn đề tên tui, vừa thay bảng tên ông đó nghe", Đỗ Trung Quân cứ hay trêu Huỳnh Ngọc Chênh theo kiểu đó.

Những lúc như vậy Bọ Lập lại cười ha hả và nâng ly bia. Trang blog của ông vẫn là một trong những nơi mà hàng chục ngàn người tìm đến mỗi ngày, sức hút không thua gì một tờ báo tiền tỉ của nhà nước, nhưng lại rất gần gũi vì chỉ đưa những gì con người muốn nói với nhau, chia sẻ với nhau. Được và mất thật mong manh, nên đâu có gì quan trọng nữa.

Một ngày sau khi Bọ Lập bị tạm giam, có bài báo đánh với theo ông già đi không vững. Người viết nặc danh ghi rằng Bọ Lập là một nhà văn không có phẩm hạnh khi dám chỉ trích tổng bí thư. Tôi thì chỉ nghĩ rằng rất nhiều các nhà văn trên toàn thế giới xã hội chủ nghĩa luôn ca ngợi các tổng bí thư, cũng không có mấy ai trong số họ giới thiệu được chút phẩm hạnh nào của mình. Bọ Lập chắc cũng không màng loại phẩm hạnh đó.

Bao giờ thì Bọ Lập quay về nhỉ? Khi biết tin Bọ Lập bị bắt, tôi lại nhớ Việt Khang, Trần Vũ Anh Bình... Lẽ nào con người hát và viết, nói điều mình nghĩ lại có thể là tội phạm? Hơn nữa, đó lại là những con người yêu nước. Buổi chiều dừng chân trú cơn mưa ở vỉa hè, chợt thấy nơi đó bày bán những cây gậy bằng tre. Tôi nhìn địa chỉ và ghi lại. Biết đâu Bọ Lập khi bước ra, ông vẫn cần một cây gậy mới để đi cùng, trong vòng vây thương mến của mọi người chào đón ông.

Friday, December 5, 2014

Nghiệp dư và đạo nhạc

[caption id="attachment_463" align="alignnone" width="300"]Ảnh: theinstitute.ieee.org Ảnh: theinstitute.ieee.org[/caption]

Câu chuyện ca sĩ trẻ Sơn Tùng gần đây bị cho là đạo nhạc đang là chủ đề của nhiều lời bàn tán.
Chỉ tiếc là ngay trong giới âm nhạc chuyên nghiệp cũng không có những luận cứ vững chắc cần thiết khiến không ít khán giả phân vân.

Bài viết này không chọn đối tượng để phán xét, mà chỉ nhân một sự kiện thử tìm các tên gọi đúng của đời sống âm nhạc chuyên nghiệp - vốn lâu nay vẫn quen nhìn với góc độ giải trí, nhận định cũng thiếu sự tham khảo từ các sự kiện có liên quan ở trong nước và thế giới.

Sáng tác trong tinh thần người hâm mộ
Âm nhạc vốn là một môn nghệ thuật phức tạp của việc hình thành các tác phẩm, mọi thứ dễ bị lẫn lộn giữa “của tôi hay của anh” bởi việc tư duy các tác phẩm có thể là tác phẩm khởi tạo nguyên bản (original) hay phát sinh từ nền hay một phần từ sáng tác của người khác (inspiration).

Việc thưởng thức và quá hâm mộ luồng tác phẩm nào đó cũng là một trong những nguyên nhân của giai đoạn tự ám thị (self-suggestion) khiến mình trở thành kẻ trộm mang tính vô thức hay chủ ý, tạo ra những tác phẩm “na ná”.

Dù là một trong những nhóm nhạc được coi là huyền thoại của thế giới, nhưng Led Zeppelin vẫn vướng sâu vào nhiều vụ kiện tụng của việc “na ná” như vậy. Tay sáng tác chính của nhóm nhạc - Jimmy Page - được coi là linh hồn tạo ra các tác phẩm để đời của nhóm, nhưng cũng bị không ít nghệ sĩ trên thế giới đánh giá là một tay hết sức ranh mãnh trong việc tái tạo ca khúc của người khác trở thành của chính mình ở mức hay, nhuần nhuyễn.

Những lời đàm tiếu nặng nề về Jimmy Page và Led Zeppelin nhiều đến mức giới âm nhạc chuyên nghiệp đã tìm thấy trong album đầu tay của Led Zeppelin chỉ có hai bài hát là Good times, bad times và Your time is gonna come là sáng tạo thật sự, còn bao nhiêu bài còn lại đều lấy ý, làm lại từ các tác phẩm của người khác.

Cũng như rất nhiều tay chơi guitar ở tuổi thiếu niên, đắm chìm qua nhịp điệu blues của các nhạc sĩ da đen, Jimmy Page đã cắt xén, dán vài phần ưa thích nhớ được và gọi tên nó là nhịp điệu của mình. Rất nhiều nhạc sĩ đã kiện Led Zeppelin nhưng sự mong manh của sự thật và tráo trở, cũng như sự giàu có đương thời của nhóm Led Zeppelin khiến luật sư của Jimmy Page luôn là người chiến thắng.

Câu chuyện nhỏ này có thể là một ví dụ tham khảo ở VN, cho nhiều nhạc sĩ chuyên nghiệp, cho đến những người chế tác nghiệp dư không bao giờ có thể xướng âm và đập nhịp nổi cho chính bài của mình.

Đầu những năm 2000 đến nay, đã có không ít sáng tác bị tranh cãi như vậy, do không ít người sáng tác chịu ảnh hưởng và bị hấp dẫn về các làn sóng âm nhạc mới mẻ, ồ ạt du nhập vào trong nước.

Ngẫu hứng chuyên nghiệp và nghiệp dư
Kể từ khi nghệ sĩ Tupac Shakur tạo nên lịch sử của nhạc rap với 75 triệu CD được bán ra vào đầu thập niên 1990, việc ngẫu hứng sáng tác đã bước sang một trào lưu mới.

Có rất nhiều nghệ sĩ sáng tạo ca khúc của mình với trọn vẹn nguyên bản, nhưng cũng có những người ngẫu hứng từ sự hâm mộ một ca khúc, một ý, một nhạc nền của người khác.

Đầu thập niên 2000, cùng với trào lưu của karaoke, loại sáng tác trên nhạc nền của người khác (beat) là một thú vui của giới nghiệp dư VN, bao gồm những ca khúc hết sức cố gắng làm mới hoặc chỉ là một bài nhạc chế lời từ giai điệu có sẵn.

Và cũng từ đó, sự phân định về chuyên nghiệp - nghiệp dư, bản quyền hay bất hợp pháp đã được luật pháp quốc tế định danh rõ ràng.

Việc ngẫu hứng trên một bài hát được nghe trước đó, nếu như phần sao chép hiện rõ trên 25% nguyên gốc được xác định, là bất hợp pháp, hoặc được gọi là đạo nhạc. Và việc bảo vệ bản quyền sở hữu trí tuệ bao gồm cả phần hòa âm và các loại nhạc nền của người sở hữu.

Trong một ví dụ cụ thể, Nah - một trong những tay nhạc rap dòng underground rất nổi tiếng của VN - cũng có một bài ngẫu hứng từ tác phẩm Chiều một mình qua phố của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn.

Tuy nhiên, Nah dựng hoàn toàn mới phần hòa âm cho tác phẩm của mình, làm rõ phần modify (mô phỏng, tái tạo cấu trúc) cũng như nói rõ đó là một ngẫu hứng từ một tác phẩm định danh rõ ràng. Do vậy, công việc này được nhìn nhận với góc độ chuyên nghiệp.

Còn trong trường hợp của Sơn Tùng, một bài hát viết mới hoàn toàn, nhưng dựa trên nhạc nền gốc của một ca khúc nổi tiếng (vẫn hay được gọi là beat) thì ở mức độ của người chuyên nghiệp, đúng ra phần hòa âm đó cần được cấu tạo lại với một định dạng khác và riêng để phục vụ ca khúc của mình.

Nếu quá yêu thích phần beat đó, Sơn Tùng có thể gửi thư mua bản quyền chính thức. Nếu không có phần cho phép bản quyền này, tác phẩm của anh rơi vào tình trạng bất hợp pháp. Dù chỉ dùng beat 50%, nhưng cho việc thương mại, cũng là bất hợp pháp.

Nhạc sĩ Đỗ Bảo đã nói chính xác: nếu gọi việc dùng beat bất hợp pháp của người khác để làm ra tác phẩm được chấp nhận trên âm nhạc chuyên nghiệp thì đó là vấn nạn của lịch sử. Việc ăn vay vào phần sở hữu trí tuệ của người khác để làm ra cái của mình, vốn là những trường hợp của nhiều loại hàng nhái rẻ tiền của Trung Quốc mà người tiêu dùng vẫn phản ứng.

Đây có thể là tiền đề hủy hoại mọi thứ mang tính nguyên tắc của phát triển, ví dụ các hãng karaoke sẽ không bao giờ cần phải trả tiền bản quyền âm nhạc nữa, vì vin vào lý do người hát chỉ chế lời mới trên đó chứ không hát theo nguyên bản.

Thường thì sự kiện như của Sơn Tùng sẽ ít người quan tâm vì đó là chuyện ngẫu hứng trong môi trường nghiệp dư, nhưng chính sự non kém trong nhận định của các nhà sản xuất cũng như truyền thông đã khiến “bài hát mượn beat” này bị búa rìu dư luận của thị trường chuyên nghiệp, vốn vẫn có những quy tắc rõ ràng của nó.

Lâu nay những sự kiện như Sơn Tùng hay nhiều sáng tác khác vẫn bị gọi theo nhiều cái tên như bất hợp pháp, ăn cắp hay đạo nhạc... Thật ra đó chỉ là những từ ngữ mô tả theo khía cạnh của phía phát ngôn, đôi khi pha trộn thêm cảm giác tức giận trước việc một thị trường âm nhạc đang quá hỗn loạn.

Bên cạnh đó, giới chuyên môn âm nhạc với những người có vị trí cầm cân nảy mực lại chưa chứng tỏ được sự nhanh nhạy hay cập nhật của họ để đối phó với tình hình, mà vốn không có gì là phức tạp.

Các trường hợp gây tranh cãi trong âm nhạc VN cũng không khác gì trên thế giới. Thỉnh thoảng có sự kiện được minh bạch, nhưng cũng có những sự kiện dây dưa vô thời hạn, bởi không ít tác giả khi sa vào sai lầm thường hay chạy chữa bằng nhiều cách, thậm chí dựa lưng vào sự hâm mộ thiếu chuyên môn của khán giả. Các tranh cãi sẽ bất tận.

Nhưng vẫn có một sự thật khác ở phần sâu thẳm trong tim tác giả. Nếu với sự minh bạch và chân thành, khán giả có thể nghe thấy phần trả lời từ trái tim của một nghệ sĩ, hoặc họ chỉ còn nghe thấy tiếng vọng của phần bóng tối trong trái tim đó.

----------------------------

Phần mềm xác định việc đạo nhạc

Trong một vụ kiện về âm nhạc ở San Francisco mới đây về việc một nhạc sĩ đồng quê cho rằng đã chép lại gần như 50% một bài dân ca cổ và gọi nó là tác phẩm của mình, các luật sư đã phải nhờ đến công cụ Fraunhofer IDMT.

Đây là một phần mềm gần như duy nhất để chuyển tất cả nghi án thành kỹ thuật số và so sánh.

Sự giống nhau của các giai điệu có thể xác định từ tám khuôn nhạc đầu của văn bản, cũng như Fraunhofer IDMT có thể nhận ra sự ăn cắp về hòa âm cho đến phần phát triển chủ đề chính.

Thường thì các kết quả xác định đạo nhạc dù có máy móc nhưng vẫn phải có các nhạc sĩ phân tích tham gia. Chính do tính chuyên môn sâu nên các vụ kiện này thường tốn kém rất nhiều.

Tính tự ám thị cũng là một trong những giá trị quan trọng mà đôi khi có cả sự tham gia của các nhà phân tâm học.

Thursday, December 4, 2014

Có mẹ, trong đêm dài trên quê hương

me hai2

Đêm ngày 5 tháng 12, chắc sẽ có 2 người không thể nào ngủ được, đó là hai mẹ con tử tù Hồ Duy Hải. Họ không nhìn thấy nhau, nhưng những giọt nước mắt chảy xuống sẽ có cùng một cảm xúc của đau thương và hy vọng.

Anh Hải chắc hẳn phải khóc ngàn lần, và cám ơn tạo hóa đã ban tặng cho anh một bà mẹ tuyệt vời. Người mẹ rất đỗi bình thường như hàng triệu người mẹ Việt Nam trên đất nước này, nhưng giữa nguy khốn, bà hóa thân thành Phật Bà Quán Thế Âm, hóa thân thành Đức Mẹ Maria, hóa thân thành một kẻ điên khùng bất chấp tính mạng… để lăn xả vào giòng tuyệt vọng, kéo đứa con mình khỏi án tử hình.

Người đàn bà với khuôn mặt không có gì đáng nhớ ấy đã khiến thế giới phẳng của những người viết và đọc tiếng Việt phải xao xuyến. Chỉ trong một vài ngày, gần như hình ảnh của một phụ nữ chan chứa lệ với tấm biểu ngữ kêu oan cho con mình đã được chuyền đi từng trang facebook, trở thành một sự kiện nóng bỏng đến mức giới truyền thông nhà nước cũng phải quan tâm và cùng lên tiếng đòi xét lại vụ án của tử tù Hồ Duy Hải.

Nếu là một kịch bản phim, thì đó là một bộ phim nghẹt thở cho đến phút cuối. Ngay khi những dòng chữ viết tay của ông Lê Quang Hùng, Phó Chánh Án tòa án Nhân Dân tỉnh Long An xác nhận việc ngưng thi hành án vào chiều ngày 4 tháng 12, mọi thứ bùng nổ thành một niềm vui chung của đám đông. Trong rất nhiều ngày, Tòa án uy nghi của tỉnh Long An vẫn lạnh lùng im lặng trước tiếng kêu gào lạc giọng của bà mẹ về những điều oan ức bị gán trong cáo trạng, dẫn đến án tử của con mình. Trong những bản video ghi lại, tràn ngập người xem trên You Tube, cho thấy bà Nguyễn Thị Loan bị xô đẩy bởi công an gác cổng, bị miệt thị bởi các bài báo chủ trương tuân phục các án lệnh mà không tìm hiểu.

Mỉa mai thay, bà mẹ đó đã làm tất cả, tìm đủ mọi chứng cứ cho thấy kết quả điều tra bị đánh tráo, lẫn các kết luận sai về mẫu máu, tóc vân tay… của con mình để xin trình lên tòa án, xin được xét lại những điều kỳ lạ đang áp đặt cho con bà. Một người đàn bà nhỏ nhắn, yếu đuối đã hành động như thay một bộ máy tư pháp để chỉ xin những người có trách nhiệm ghé mắt qua. Bà Loan đã trãi qua nhiều đêm rất dài không ngủ, bà đã khóc cạn nước mắt. Đổi lại, bà chỉ nhận được một câu trả lời từ phía tòa là muốn con mình được xử tử bằng súng hay tiêm thuốc độc.

Từ câu chuyện của người tử tù Nguyễn Thanh Chấn cho đến Hồ Duy Hải, quy trình tố tụng của tòa án Việt Nam đang bộc lộ những mảng tối ghê sợ. Ép cung, tra khảo, thay đổi kết quả điều tra… tất cả mọi thứ lộ dần. Con người không tìm thấy công lý trước tòa án của quê hương mình, mà chỉ thấy sự sợ hãi và nhận thức rõ thêm thân phận mình không là gì. Lúc này, đang có bao nhiêu án oan đang rãi khắp các trại giam Việt Nam? Bao nhiêu tử tù đang cay đắng vì không thể tìm thấy công lý cho mình? Đêm 5 tháng 12, Hồ Duy Hải có thể đã khóc trong trại giam vì hạnh phúc tạm thời, nhưng có bao nhiêu tù nhân đang câm lặng rơi nước mắt đau tủi cho phận mình?

Có tin rằng, lệnh hoãn thi hành án ngày 4 tháng 12, không phải đến tay bà Loan đầu tiên, mà đến trước ở giới truyền hình. Thậm chí, người ta đã định chỉ đến giờ phát hình buổi tối mới công bố như một show diễn gây xúc động, tạo bất ngờ cho bà Loan. May thay sự đồi bại giả định đó đã không diễn ra.

Nếu phải cảm ơn ai đó cho phần đầu của vở kịch công lý này, thì đó là đám đông vô danh trên thế giới phẳng. Họ đã làm tất cả để cứu sống một mạng người, đã cùng rơi nước mắt và khổ đau cùng một bà mẹ quê chưa bao giờ giáp mặt trước đó. Trong những đêm đầu tháng 12, đến tận 2 giờ sáng vẫn có những status mới trên facebook truyền tin, kêu gọi, nhắc nhau ký tên vào bản petition đòi xét lại vụ án Hồ Duy Hải. Hành động của viên phó chánh án hay ông chủ tịch nước rất thức thời khi quyết định hoãn phiên xử tử, nhưng mặt khác, đó cũng là một chiến thuật, tránh một cuộc khủng hoảng cho một hệ thống đã lụn bại trước sự tức giận của đám đông ngày càng lớn và khó kiểm soát.

Nhưng câu chuyện vẫn chưa dừng ở nơi đây. Hoãn thi hành án, tức làm giảm sự căng thẳng của vấn đề, nhưng chưa có nghĩa là công lý đã được thực thi. Mọi thứ vẫn còn ở phía trước. Đêm vẫn còn rất dài trên quê hương này, và trong trái tim lương thiện của mỗi con người Việt Nam vẫn cần thắp lên một tia sáng cho hy vọng và công lý. Có lẽ chúng ta vẫn sẽ còn thấy bà Nguyễn Thị Loan ôm biểu ngữ đứng trước tòa nhiều ngày tháng nữa, cho đến khi sự thật được tìm thấy. Hãy cảm ơn bà mẹ đó, và ngưỡng mộ như đó là mẹ mình. Vì khi bị bao vây giữa đêm đen tuyệt vọng, ơn trên đã ban tặng cho chúng ta một thiên thần với tên gọi là mẹ.

Kể cả những viên công an đã xô đẩy bà Loan trước cổng tòa án, các tác giả bài viết phụ họa cho án tử của Hồ Duy Hải, thậm chí cả những nhân viên đã làm sai quy trình trong vụ án của Hồ Duy Hải… hãy tự cám ơn đời mình, vì một lần được chứng kiến điều kỳ diệu từ người mẹ.

Tuesday, December 2, 2014

Tôi đang mơ giấc mộng dài

16448702-mmmain

Đã 40 năm bài hát Imagine của John Lennon, bài hát ao ước đầy thơ mộng của con người về thế giới không hận thù và sẻ chia lại có dịp nhìn thấy chính mình qua sự kiện xung đột giữa dân chúng và cảnh sát ở Portland, Oregon, Mỹ.

Cuộc biểu tình đòi công bằng cho một thanh niên da đen Michael Brown tại Ferguson, sau khi anh này bị một cảnh sát viên da trắng Darren Wilson bắn chết và được miễn truy tố đã khiến bùng nở hàng loạt các cuộc tuần hành, thậm chí đã xảy ra nhiều cuộc xung đột. Tuy nhiên, vấn đề không phải là vụ án về công bằng cho một người da đen, mà chỉ là vết thương về chủng tộc chưa bao lành vẫn âm ỉ và rách toạc. Nhiều cuộc bạo động đã xảy ra, cảnh sát đã phải dùng đến hơi cay và bắt bớ hàng loạt để mong đem lại bình ổn trong thành phố.

Ngày 25/11, trong cuộc biểu tình ở Portland, Oregon, những người tuần hành cũng mang trong mình đủ mọi cảm giác: hận thù, tức giận, chia rẻ, sợ hãi và liều lĩnh… để xuống đường Một cậu bé da đen ôm tấm bảng Free Hugs với dòng nước mắt chảy dài sợ hãi khi thấy đám đông chung quanh mình cũng như những cảnh sát chống bạo động đã trở nên quá căng thẳng. Bất ngờ, một viên cảnh sát chống bạo động khi nhìn thấy hình ảnh đó, đã tiến tới gần và hỏi vì sao em khóc, và sau đó cả hai đứng ôm nhau giữa đám đông. Mọi thứ như bị ngừng lại, xao động trong tất cả mọi người, Khoảng khắc mà sự tức giận hay điên cuồng vụt mất, thay vào đó một cảm giác ấm áp và tự vấn lương tâm.

Câu bé da đen Devonte Hart, 12 tuổi và viên trung sĩ cảnh sát Bret Barnum đã làm nên sự kiện độc đáo của ngày hôm đó. Cuộc biểu tình đã dừng lại. Bức ảnh được nhà nhiếp ảnh trẻ người Việt, Johnny Nguyen, 20 tuổi, chụp được khoảng khắc ấy và gửi đến cho tờ The Oregonian, tờ báo được nhiều nhiều quan tâm nhất của bang. Chỉ vài giờ sau khi bài viết tường thuật và bức ảnh của John Nguyễn xuất hiện, đã có hơn 150.000 lượt chia sẻ. Mọi giới truyền thông ở Mỹ đều đưa lại bản tin này như một sự thức tỉnh bất ngờ. Elwood P. Suggins, một cư dân của Oregon nói rằng ông ta tiếc rằng mình không ở trong bang chấm giải Pulitzers để trao giải thưởng của năm cho John Nguyễn và nói rằng mọi người hãy đọc câu chuyện này mà đừng quên cầm sẳn khăn giấy, vì bạn có thể rơi nước mắt sau đó.

Chuyện kể rằng khi viên trung sĩ cảnh sát Bret Barnum tiến tới và hỏi Devonte Hart tại sao lại khóc, câu bé nói rằng cậu ta đang sợ hãi trước khung cảnh bạo lực đang diễn ra, và cậu nói rằng mình sợ cảnh sát sẽ dùng bạo lực với những đứa trẻ da đen đang tuần hàng như mình. Viên trung sĩ thở dài và nói “Phải rồi, chú hiểu, chú xin lỗi cháu”. Sau đó Bret Barnum hỏi rằng ông ta có thể ôm thật chặt Devonte Hart không.

Johnny Nguyễn kể rằng ngay hình ảnh đó diễn ra, một luồng cảm xúc kỳ lạ dâng lên trong đám đông. Anh nói rằng còn nhìn thấy một thiếu niên khác đang cầm tấm bảng Free Hugs tương tự như Devonte Hart, đứng từ xa nhìn lại với giòng nước mắt lăn dài trên mặt.

Câu chuyện này làm chấn động nước Mỹ, cũng như rất nhiều người đã có tuổi trẻ của mình đi qua cuộc chiến Việt Nam, thời kỳ hippy phản chiến. Giữa lúc súng đạn đi tìm con người, một thế hệ hippy đã chọn cách đi tìm sự hoang dại trẻ thơ để rũ bỏ hiện thực quá khắc nghiệt của mình. Và 40 năm trước, có lẽ một niềm tin trẻ thơ pha trộn tuyệt vọng của mình, John Lennon đã viết bài hát bất hủ Imagine, để lại một ước nguyện cho thế giới mai sau.
“Nothing to kill or die for
And no religion too
Imagine all the people living life in peace…”

Bài hát 40 tuổi lại được dịp ngân vang trong lòng mọi người. Nó nhắc rằng sẽ một ngày nào đó, sẽ không có ai vì nhân danh một lý tưởng, một nền chính trị nào đó để giết hại đồng loại của mình. Nó rằng cái cuối cùng mà con người tìm kiếm, vượt ra ngoài quyền lực, vượt ra ngoài chiếm đoạt và dối trá, chỉ là sự bình yên trong cuộc sống này.

John Lennon không sống đủ dài để thấy giấc mơ của mình ra sao. Nhưng ông đang trao giấc mơ đó cho rất nhiều người còn lại. Giấc mơ về lòng nhân ái sẽ còn dẫn đường cho con người đến tương lai, giấc mơ đó, có tôi và các bạn.
------------------
(*) Free Hugs xuất phát từ ngày International Free Hugs Day, theo Wikipedia diễn giải, là một ngày hội được lập bởi nhiều tình nguyện viên tại hơn 80 quốc gia trên thế giới, vào ngày chủ nhật trong tuần thứ 3 của tháng 7. Đây là một dịp để mọi người nhận được những cái ôm thân tình từ những người khác nhằm gửi gắm thông điệp yêu thương, thân thiện giữa mọi người với nhau.

(*) tựa đề mượn ý từ một bài hát của nhạc sĩ Phạm Duy
-----------------

* Thử nghe lại bài Imagien với phần trình bày thật ngắn của nữ nghệ sĩ Ấn Độ Priyanka Chopra ?

Monday, December 1, 2014

Ca sĩ Bảo Yến: Tìm tri âm giữa ánh hào quang mỏi mệt

Chặng đường dài 30 năm đó, với ca sĩ Bảo Yến, đầy những vinh quang và cũng đầy những muộn phiền mà chị từng tâm sự rằng lúc nào chị cũng bị thôi thúc bởi cảm giác nên rời bỏ.

“Giọng hát em còn hay lắm, em không nên bỏ rơi nó” - nhạc sĩ Quốc Dũng vẫn là người vỗ về và nâng đỡ tinh thần của Bảo Yến, có lẽ vì vậy mà đôi lần dứt bỏ, chị lại nghe lời người bạn đời của mình, trỗi dậy và cất lên tiếng hát.

Giọng ca độc đáo và sự kiện Chiều hạ vàng

Năm 1982, ở tuổi 24, Bảo Yến xuất hiện trên sân khấu chuyên nghiệp lần đầu tiên trong một chương trình do nhạc sĩ Dương Thụ biên tập.

Năm đó, khi vào Nam làm chương trình ở nhà hát Hòa Bình, nhạc sĩ Dương Thụ hỏi ý kiến nhạc sĩ Kim Tuấn về tình hình ca sĩ ở miền Nam.

“Ðừng nghĩ tôi quen biết rồi giới thiệu bừa, nhưng nếu anh có đủ hai giọng ca Nhã Phương, Bảo Yến thì anh sẽ có một chương trình hấp dẫn”, nhạc sĩ Kim Tuấn quả quyết.

Ðêm trình diễn đó ở nhà hát Hòa Bình, đôi ca sĩ nữ này đã đốt cháy sân khấu và làm điên đảo khán giả với một phong cách hiện đại và quyền năng. Ca sĩ Bảo Yến với những bài hát như Thành phố trẻ (Trần Tiến), Ngọn lửa trái tim (Nguyễn Ngọc Thiện)... đã sánh vai cùng với những tên tuổi lúc đó như Ngọc Yến, Kim Yến, Cẩm Vân, Họa Mi, Nhã Phương... trở thành những nữ hoàng của sân khấu thời kỳ âm nhạc Việt sau chiến tranh.

Kể từ ngày đó, truyền hình, đài phát thanh hay sân khấu... không có ngày nào thiếu vắng giọng ca của chị. Nhưng ngày mà giọng ca Bảo Yến trở thành hiện tượng, gây xôn xao ở mọi nơi là khi chị cất tiếng hát trong album Chiều hạ vàng của nhạc sĩ Hoàng Phương. Năm đó Bảo Yến 27 tuổi.

“Anh Hoàng Phương bất ngờ gõ cửa và tự giới thiệu, sau đó nhờ Yến hát giùm 10 bài mới sáng tác của anh” - Bảo Yến nhớ lại. Chị chỉ bắt đầu quen biết với tác giả Hoa sứ nhà nàng từ lúc đó và chấp nhận thể nghiệm loại nhạc bolero trong phòng thu của nhạc sĩ Quốc Dũng.

Toàn bộ album được thu cùng với sự ngẫu hứng về âm thanh, tạo thành dấu ấn độc đáo của bản ghi âm nhạc bolero đầu tiên trong nước với trống điện tử, được trích xuất từ cây đàn Yamaha nghiệp dư.

Bản master ghi âm này không đưa ra kinh doanh nhưng lại được chép ra, chuyền tay nhau nghe trong sự thích thú, rồi bất ngờ tràn ngập thị trường với sự đón nhận của khán giả khắp mọi miền.

Nhiều thập niên sau, dấu ấn của những bài hát này lớn đến mức cho đến hôm nay, khi nhắc đến Bảo Yến, nhiều khán giả vẫn còn tấm tắc nhắc về Chiều hạ vàng, Mẹ Gò Công, Chuyện tình hoa muống biển, Thương một người ở xa... Album Chiều hạ vàng cũng có thể coi là một sự kiện độc đáo trong lịch sử nhạc Việt hiện đại.

Ánh đèn màu mệt mỏi

Thành công nhanh trong cuộc đời, có được rất nhiều thứ, nhưng cũng từ đó ca sĩ Bảo Yến cảm nhận hết được mọi sự phức tạp của nghiệp sân khấu.

Xung quanh chị có cả sự ganh tị, có thị phi, có những vấp ngã... Ðó cũng là lý do sớm tạo nên một ca sĩ Bảo Yến mệt mỏi với ánh đèn màu.

Nhiều lần tâm sự với em gái là ca sĩ Nhã Phương, Bảo Yến nói mình muốn rút lui vào đời sống gia đình. Chị muốn ở cạnh chồng con và đọc sách Phật giáo như một cách để vượt qua mọi thứ.

Ngoài việc báo chí vẫn hay đăng tải những tin đồn không kiểm chứng, thế giới văn nghệ cũng đầy những chuyện thêu dệt mang tính bi kịch và hài hước về Bảo Yến khiến chị thấy mình muốn chọn cách lìa khỏi thế giới đó để được yên tĩnh.

Những người thân quen với ca sĩ Bảo Yến nói rằng chị luôn dễ rơi vào trạng thái trầm cảm. Và năm 31 tuổi, Bảo Yến quyết định từ chối mọi lời mời biểu diễn. Sân khấu vắng dần tiếng hát Bảo Yến cùng những lời đồn đãi đánh với theo, rằng chị “đã hết thời”.

Cũng có lời đồn rằng Bảo Yến đã quá giàu có nên sớm rút lui. Nhưng ít ai biết rằng những ngày quyết định ngưng hát đó, Bảo Yến và nhạc sĩ Quốc Dũng ở nhà thuê, tiền sinh sống vẫn là một nguồn thu thất thường không định trước được ngày mai.

Chín năm ngừng hát sân khấu, đổi lại việc ghi âm theo yêu cầu lại đến từ nhiều nơi. Nhiều nhà sản xuất, tác giả... tiếc nhớ giọng hát độc đáo này, cũng là một bước ngoặt khiến đôi nghệ sĩ Bảo Yến - Quốc Dũng có một cuộc sống khác, nghiêng về thể nghiệm nhiều hơn cũng như thanh thản hơn.

Nỗi niềm nghệ sĩ và khán giả tri âm

Năm 41 tuổi, ca sĩ Bảo Yến nhận lời quay lại sân khấu trong một chương trình đầy tính kỷ niệm: hai chị em Nhã Phương - Bảo Yến tái hợp với liên khúc nhạc trẻ Lê Hựu Hà - Nguyễn Trung Cang.

Âm nhạc cũng như ý nghĩa của sự trình diễn là động cơ lớn nhất khiến Bảo Yến nhận lời mời. Khi đó, chị nhận ra rằng dù không lên sân khấu trong suốt chín năm, tình yêu âm nhạc trong tim mình vẫn sôi sục như ngày mới 20.

Dè dặt quay lại sân khấu, người ca sĩ có giọng hát trầm ấm độc đáo này lại tiếp tục chinh phục khán giả. Tiếng hát trỗi lên như ánh bình minh từ những thành quách cổ lại thu hút lạ kỳ người nghe. Cho đến hôm nay, nhạc Việt không có ai sở hữu chất giọng độc đáo như Bảo Yến, giọng hát như nhung lụa, bọc kín trong đó những nỗi niềm.

Bảo Yến nói rằng bài hát mà chị thích nhất là bài Mắt lệ cho người của nhạc sĩ Từ Công Phụng. Giai điệu bài hát này như nói được nỗi lòng của một người nghệ sĩ đã đi qua mọi miền nhân gian. “Ðôi mắt em rất buồn, đôi chúng ta rất buồn, vạn câu tình cũ, xin gửi cho đời...”.

Ở một lúc nào đó, mỏi mệt, người nghệ sĩ vẫn muốn gửi lại một câu hát khẽ cho đời, mai sau. Sự mệt mỏi với thế giới sân khấu vẫn còn đó, nhưng Bảo Yến nghĩ mình sẽ phải nhận việc tham gia live show Dấu ấn như một kỷ niệm cuối. Nghe tin, từ nơi rất xa, ca sĩ Nhã Phương gọi điện về và hỏi: “Vẫn mệt như xưa hả chị?”. “Vẫn mệt như vậy, em à” - Bảo Yến nói.

Nhưng Bảo Yến kể rằng có một khán giả ở Tây Ninh viết thư cho chị đều đặn, kể từ ngày chị hát bài Nói chuyện với người trong tranh (Triều Dâng).

Cho đến tận bây giờ, người khán giả này không bỏ lỡ một bài hát nào hay một bài viết nào về ca sĩ Bảo Yến, nhưng tới nay chưa bao giờ chị được biết mặt người khán giả này. Có lẽ live show Dấu ấn này là dịp để cả hai tương ngộ.

“Ðây thật sự là một ấn tượng lớn trong cuộc đời ca hát của Yến” - Bảo Yến nói như thảng thốt, khi nhận ra. Kỳ thực, với một người nghệ sĩ, việc mình gây ấn tượng cho khán giả đôi khi không lớn bằng việc ngày nào đó nhận ra khán giả vẫn thầm lặng thưởng thức và dõi theo mình đã dài lâu biết bao.

Ðó thật sự là dấu ấn tri âm của sự nghiệp, mà chỉ có đời một nghệ sĩ chân thành mới có thể hạnh phúc tìm thấy.